Porost islandzki - właściwości, działanie, zastosowanie. W jakich preparatach znajduje się porost islandzki i jakie są wskazania do jego stosowania?

Porost islandzki - pochodzenie i składniki aktywne

Porost islandzki (łac. Cetraria islandica), znany również jako tarczownica islandzka, płucnica islandzka czy szary mech, to organizm symbiotyczny z rodziny misecznicowatych (Parmeliaceae). Porost ten rośnie głównie na półkuli północnej w Europie, Azji oraz Ameryce Północnej. Preferuje klimaty chłodne i wilgotne. Często spotykany jest w rejonach arktycznych, subarktycznych, na terenach górskich oraz w lasach iglastych. W Polsce tarczownica islandzka znajduje się pod częściową ochroną, ponieważ jej zasoby zostały znacznie zubożone wskutek intensywnego zbioru. Porost ten rośnie na glebach piaszczystych i próchnicznych, ale spotyka się go również na skałach i drzewach. Jego plecha jest rozgałęziona, z wierzchu brązowa lub oliwkowa, a od spodu może mieć barwę białą, brązową lub czerwonawą. Porost islandzki ma także właściwości absorpcyjne, pochłaniając metale ciężkie (np. ołów, kadm) z zanieczyszczonego środowiska.

Składniki aktywne porostu islandzkiego obejmują szereg związków biologicznie czynnych, takich jak kwasy porostowe (fumarowy, fumaroprotocetrarowy, protocetrarowy, cetnarowy), lichenan, izolichenan, a także substancje mineralne (wapń, magnez, żelazo, jod, miedź). Zawiera również witaminy z grupy B, karotenoidy oraz kwasy tłuszczowe.

Porost islandzki – właściwości zdrowotne. Porost islandzki na kaszel, podrażnienie i ból gardła, infekcje układu oddechowego.

Kwas protolichesterynowy zawarty w poroście islandzkim wykazuje silne właściwości przeciwzapalne. Hamuje aktywność enzymu 5-lipooksygenazy, co zmniejsza produkcję leukotrienów – mediatorów stanu zapalnego. Dodatkowo wykazuje działanie przeciwbakteryjne i przeciwwirusowe, szczególnie w stosunku do bakterii Gram(+), takich jak Staphylococcus aureus czy Bacillus subtilis. Ekstrakty z porostu wykazują również aktywność przeciwwirusową, hamując replikację wirusów, w tym wirusa niedoboru odporności (HIV) oraz wirusów roślinnych. Ze względu na swoje charakterystyczne składniki aktywne wykazuje właściwości przeciwutleniające (antyoksydacyjne), co jest szczególnie ważne w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym. Zawarte w poroście polisacharydy wpływają immunomodulująco - stymulują procesy fagocytozy, czyli usuwania patogenów przez komórki układu odpornościowego. Ponadto, ekstrakty z porostu mogą wspomagać naturalną odporność organizmu, pomagając w walce z infekcjami. Porost islandzki jest znany z właściwości wykrztuśnych, pomocnych w leczeniu kaszlu, przeziębień oraz innych schorzeń układu oddechowego. Działa również powlekająco i łagodzi podrażnienia gardła, dzięki czemu jest stosowany w leczeniu infekcji górnych dróg oddechowych. Dodatkowo związki czynne porostu wspomagają procesy trawienne, pomagają w przypadku zaburzeń apetytu, niestrawności, a także w chorobach wrzodowych, kamicy żółciowej czy zaparciach. Podsumowując, porost islandzki cechuje działanie:

• przeciwzapalne
• przeciwbakteryjne
• przeciwwirusowe
• łagodzące
• powlekające
• osłaniające
• wykrztuśne
• ułatwiające trawienie
• wspierające prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego 

Porost islandzki - interakcje z lekami

Porost islandzki zawiera substancje śluzowe i polisacharydy, które mogą wpływać na wchłanianie innych leków i ich biodostępność. Z tego względu zaleca się zachowanie odstępu co najmniej 30-60 minut pomiędzy przyjmowaniem preparatów zawierających wyciąg z porostu a innymi lekami. Przed zastosowaniem preparatów z porostem islandzkim w połączeniu z innymi lekami należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.

Porost islandzki - dawkowanie suplementów diety

Porost islandzki jest dostępny w różnych formach takich jak syropy, pastylki do ssania, napary czy nalewki, a dawkowanie zależy od konkretnego preparatu i celu stosowania. Preparaty w postaci syropów są stosowane w leczeniu kaszlu, infekcji górnych dróg oddechowych oraz nawilżania błon śluzowych gardła. Zwykle stosuje się je kilka razy dziennie, zgodnie z instrukcją zawartą na opakowaniu. Pastylki do ssania stosowane są w przypadku chrypki, bólu gardła oraz profilaktycznie u osób pracujących głosem. Zaleca się ich stosowanie kilka razy dziennie, ale po ich przyjęciu należy unikać spożywania posiłków i picia przez co najmniej 30 minut, aby maksymalizować działanie osłaniające. Napary przygotowane z 1,5 g suszonego porostu islandzkiego na 150 ml wrzącej wody stosuje się 3-4 razy dziennie w leczeniu podrażnień gardła i suchego kaszlu. Z kolei napary na pobudzenie apetytu należy pić pół godziny przed posiłkami. Nalewki zawierają skoncentrowany ekstrakt z porostu islandzkiego i mogą być stosowane 1-1,5 ml 3 razy dziennie w przypadkach takich jak kaszel, infekcje dróg oddechowych czy trudności trawienne.

Syropy z porostem islandzkim

Syropy z porostem islandzkim są powszechnie stosowane w leczeniu infekcji górnych dróg oddechowych, szczególnie w przypadku kaszlu z trudnością w odkrztuszaniu wydzieliny. Działają nawilżająco, łagodząco i wykrztuśnie, co wspomaga łagodzenie objawów przeziębienia. Często łączone są z innymi składnikami takimi jak wyciąg z prawoślazu lekarskiego, miód, korzeń lukrecji, witamina C, czarny bez, dzika róża.

Pastylki do ssania z porostem islandzkim

Pastylki do ssania z porostem islandzkim to skuteczna forma leczenia bólu gardła, chrypki oraz suchego kaszlu. Działają nawilżająco, łagodząc podrażnienia błon śluzowych gardła, krtani, jamy ustnej i wspomagając jej regenerację. Są szczególnie polecane osobom, które codziennie obciążają swoje struny głosowe, takim jak nauczyciele czy śpiewacy. Często zawierają dodatkowe składniki, takie jak mentol, szałwia, wyciąg z malin, witamina C (kwas l-askorbinowy).

Porost islandzki - przeciwwskazania

Porost islandzki jest generalnie bezpieczny w stosowaniu, jednak nie zaleca się jego stosowania u kobiet w ciąży oraz karmiących z powodu braku wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania. Osoby uczulone na jakiekolwiek składniki preparatów z porostem islandzkim powinny unikać jego stosowania. Ponadto, należy pamiętać, że porost islandzki może zawierać śladowe ilości metali ciężkich (np. ołowiu, kadmu) z zanieczyszczonego środowiska, co może niekorzystnie wpływać w przypadku długotrwałego stosowania.

Porost islandzki - skutki uboczne

Tak jak każdy preparat naturalny, w przypadku nadwrażliwości na niektóre składniki roślinne mogą wystąpić działania niepożądane. Do najczęstszych skutków ubocznych należą reakcje alergiczne (wysypki skórne, świąd, obrzęki) oraz podrażnienia układu pokarmowego (biegunka, bóle brzucha). W przypadkach długotrwałego stosowania w dużych dawkach, istnieje ryzyko kumulacji metali ciężkich.

Podczas suplementacji nie należy przekraczać zalecanej porcji do spożycia w ciągu dnia. Suplement diety nie może być stosowany jako substytut zróżnicowanej diety. Kobiety w ciąży i karmiące piersią przed zastosowaniem preparatu powinny skonsultować się z lekarzem.

Przypisy

1. Sánchez M, Ureña-Vacas I, González-Burgos E, Divakar PK, Gómez-Serranillos MP. The Genus Cetraria s. str.-A Review of Its Botany, Phytochemistry, Traditional Uses and Pharmacology. Molecules. 2022 Aug 5;27(15):4990.
2. Gandhi AD, Sathiyaraj S, Suriyakala G, Saranya S, Baskaran TN, Ravindran B, Babujanarthanam R. Lichens in Genus Parmelia: An Overview and their Application. Curr Pharm Biotechnol. 2020;21(13):1289-1297.
3. González-Burgos E, Fernández-Moriano C, Gómez-Serranillos MP. Current knowledge on Parmelia genus: Ecological interest, phytochemistry, biological activities and therapeutic potential. Phytochemistry. 2019 Sep;165:112051.
4. Kaczmarczyk-Sedlak, I., Ciołkowski, A. Zioła w medycynie. Choroby układu pokarmowego. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2017. 
5. Xu M, Heidmarsson S, Olafsdottir ES, Buonfiglio R, Kogej T, Omarsdottir S. Secondary metabolites from cetrarioid lichens: Chemotaxonomy, biological activities and pharmaceutical potential. Phytomedicine. 2016 May 15;23(5):441-59. 
6. Lamer-Zarawska, Eliza. Fitoterapia i leki roślinne. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2013,