Infekcje górnych dróg oddechowych - przyczyny, objawy, rodzaje i leczenie. Jak zapobiegać infekcjom górnych dróg oddechowych?

Przyczyny i objawy infekcji górnych dróg oddechowych

Górne drogi oddechowe obejmują jamę nosową, gardło i krtań. Zakażenia w tej okolicy mogą objawiać się jako przeziębienie, grypa, zapalenie zatok przynosowych czy ostre zapalenia gardła i migdałków podniebiennych (angina), zapalenie krtani. Nieleczone mogą się rozprzestrzenić powodując m.in. ostre zapalenie ucha środkowego. Zakażenia górnych dróg oddechowych najczęściej mają podłoże wirusowe (m.in. wirus grypy, paragrypy, rynowirusy, RSV), ale mogą być również powodowane przez bakterie. Pierwsze objawy infekcji to najczęściej ból gardła przy przełykaniu. Później pojawić się może kaszel, katar, podwyższona temperatura ciała. Przy infekcjach wirusowych częste są bóle mięśni i stawów.

Zapalenie płuc czy zapalenie oskrzeli to choroby zaliczane do infekcji dolnych dróg oddechowych.

Ostre zapalenie gardła i migdałków podniebiennych

Angina, czyli ostre zapalenie gardła i migdałków podniebiennych, jest chorobą zakaźną, w przebiegu której występuje wysoka gorączka oraz silny ból gardła. Może mieć podłoże wirusowe lub bakteryjne. Czynnikiem etiologicznym mogą być rynowirusy, koronawirusy, adenowirusy, wirus Epsteina-Barra, paciorkowce beta-hemolizujące typu A. do zakażenia dochodzi drogą kropelkową - poprzez kontakt bezpośredni z osobą chorą. Szczyt zachorowań to późna jesień, zima i wczesna wiosna. W przypadku infekcji bakteryjnej pojawia się wysoka gorączka powyżej 38 stopni, bóle głowy, brzucha, silny ból gardła, powiększenie węzłów chłonnych szyjnych przednich, obrzęk migdałków, nudności, wymioty, a języczek podniebienny przybiera barwę krwistoczerwoną. W przypadku podłoża wirusowego objawy mogą obejmować m.in. ból gardła, głowy, mięśni i stawów, zapalenie gardła, niewielka gorączka (z wyłączeniem zakażenia adenowirusami), chrypka, katar, powiększenie węzłów chłonnych tylnych szyjnych. Leczenie w zakażeniach bakteryjnych obejmuje podawanie antybiotyków. W przypadku infekcji wirusowej leczenie jest objawowe - podaje się leki przeciwzapalne, przeciwgorączkowe i przeciwbólowe.

Kaszel a zapalenie górnych dróg oddechowych - łagodzenie objawów

Kaszel jest jednym z najczęstszych objawów infekcji dróg oddechowych. Kaszel mokry, czyli produktywny, charakteryzuje się odkrztuszaniem mokrej, lepkiej wydzieliny. Występuje głównie w chorobach bakteryjnych i wirusowych, lecz nadprodukcja śluzu występować może również w różnych schorzeniach przewlekłych układu oddechowego jak np. przewlekłe zapalenie oskrzeli, astma oskrzelowa czy POCHP. Kaszel suchy z kolei może mieć wiele różnych przyczyn m.in. infekcje górnych i dolnych dróg oddechowych, przeziębienie, grypa, zakażenia wirusowe, choroby śródmiąższowe płuc. astma. COVID-19, ale także stosowanie niektórych leków np. z gruby ACEI (inhibitory konwertazy angiotensyny).

Leczenie suchego kaszlu może obejmować stosowanie syropów i tabletek o działaniu hamującym odruch kaszlowy. Domowe metody łagodzenia suchego kaszlu skupiają się na dwóch aspektach: nawilżaniu śluzówki oraz powlekania jej substancjami chroniącymi gardło przed dalszymi podrażnieniami. Ważne jest także nawilżanie powietrza w pomieszczeniach, w których się przebywa. Warto spożywać produkty i napoje, które tworzą ochronną powłokę na ściankach gardła m.in. mleko z miodem i masłem, kisiel z siemienia lnianego. Popularne są również inhalacje z olejkami eterycznymi, takimi jak olejek tymiankowy, sosonowy, majerankowy, eukaliptusowy, które pomagają w oczyszczaniu dróg oddechowych i nawilżeniu śluzówek. Sposobem z apteki na łagodzenie podrażnień błony śluzowej gardła są pastylki do ssania lub spray'e, które zawierają składniki takie jak podbiał lub prawoślaz.

Leczenie mokrego kaszlu polega zazwyczaj na stosowaniu preparatów wykrztuśnych i rozrzedzających wydzielinę, aby ułatwić jej usuwanie z dróg oddechowych. Z tego powodu nie są wskazane leki hamujące odruch kaszlowy. Dostępne w aptekach syropy wykrztuśne w swoim składzie mają ekstrakty i wyciągi roślinne m.in. z pierwiosnka lekarskiego czy bluszczu pospolitego, a także liczne substancje aktywne np. bromheksyna czy acetylocysteina. Popularne domowe sposoby obejmują m.in. picie syropu z cebuli lub z pędów sosny, a także inhalacje z olejkami eterycznymi (eukaliptusowy, sosnowy, majerankowy). Wśród naturalnych składników, które często znajdują się w ziołowych preparatach na kaszel wymienić można tymianek, podbiał, bluszcz pospolity, pierwiosnek lekarski czy dziewannę. 

Ból gardła jednym z objawów zakażenia górnych dróg oddechowych

Zakażeniom układu oddechowego bardzo często towarzyszy bój gardła, jako jeden z objawów. Najczęściej towarzyszy infekcjom wirusowym, lecz może być także obecny przy niektórych chorobach bakteryjnych m.in. anginie paciorkowcowej. W celu złagodzenia dolegliwości bólowych w okolicy gardła, jako uzupełnienie terapii choroby podstawowej, można zastosować różne preparaty z apteki, a także skorzystać z licznych domowych sposobów. W aptekach dostępne są specjalne pastylki do ssania, spray'e oraz syropy o działaniu przeciwzapalnym, łagodzącym i/lub przeciwbólowym. Z myślą o dzieciach stworzono także specjalne lizaki na ból gardła, które nie zawierają cukru. W lekach na ból gardła najcześciej stosowane substancje czynne to dichlorowodorek chlorheksydyny, benzokaina, chlorowodorek benzydaminy, salicylan choliny, lidokaina i chlorochinaldol. Często stosuje się także domowe sposoby takie jak płukanie jamy ustnej i gardła naparem z rumianku, prawoślazu, szałwii, owoców maliny, liści czarnej porzeczki, kwiatu bzu czarnego. W naturalnych preparatach o działaniu łagodzącym i powlekających wykorzystywane są rośliny takie jak babka lancetowata, prawoślaz lekarski czy ziele tymianku.

Nawracające infekcje dróg oddechowych - profilaktyka

Nawracające zakażenia dróg oddechowych mogą być spowodowane obniżeniem odporności, ale także bywają objawem zaburzeń ogólnoustrojowych. To, jaki mamy tryb życia i jak się odżywiamy jest ściśle związane z odpornością organizmu. Szybkie tempo życia, nałogi, stres i zła dieta to jedne z przyczyn częstszych chorób. Mając to na uwadze, warto wprowadzić kilka zmian, które zaprocentują w przyszłości. Podstawą jest zadbanie o prawidłowy sen. Poza zapewnieniem wystarczającej ilości godzin, warto przed pójściem spać przewietrzyć pomieszczenie. Aby ułatwić zasypianie, pomocne będzie ustalenie stałych pór wstawania i kładzenia się spać. Bardzo istotna jest także redukcja stresu. Dla wielu osób, stres niestety jest stałym elementem dnia. Czasami ciężko go eliminować, ale warto zainteresować się technikami relaksacyjnymi (joga, medytacja, aromaterapia) oraz tematem naturalnych adaptogenów - ziół, które zmniejszają negatywny wpływ stresu na organizm.  Od wielu lat wiadomo, że dieta bezpośrednio wpływa na zdrowie całego organizmu, w tym układu immunologicznego. W żywności zawarte są minerały, witaminy i składniki odżywcze które są niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania. Wśród związków szczególnie oddziałujących na układ odpornościowy wymienić należy kwasy tłuszczowe omega-3, cynk witaminę D, C, produkty pochodzenia pszczelego (miód, propolis, pierzga, pyłek pszczeli) probiotyki oraz prebiotyki. Korzystnie działa także jeżówka purpurowa, spirulina czy żeń-szeń. Zbilansowaną dietę powinna uzupełniać codzienna aktywność fizyczna. W sezonie infekcyjnym warto też unikać sytuacji, w których łatwo o przeziębienie - w miarę możliwości nie przebywać w zatłoczonych miejscach, dopasować ubiór odpowiednio do pogody, nie wychodzić w chłodne dni na zewnątrz z mokrymi włosami.

Przypisy

1. Kędzia, Anna et al. "Antifungal activity of pine oil (Oleum Pini sylvestris)." Postępy Fitoterapii, 4 (2012): 211-215. 
2. Gajewski P. Interna Szczeklika. Wydawnictwo MEdycyna Praktyczna, 2022. 
3. Kawalec W. Pediatria tom I-II, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2018. 
4. Lamer-Zarawska E. Fitoterapia i leki roślinne. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2013.