Wzmożone napięcie mięśniowe u niemowlaka – przyczyny i objawy zjawiska. Kiedy hipertonia wymaga wizyty u neurologa?

Arykuł banner - Wzmożone napięcie mięśniowe u niemowlaka – przyczyny i objawy zjawiska. Kiedy hipertonia wymaga wizyty u neurologa?

Publikowane artykuły mają charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Dowiedz się więcej...

Wzmożone napięcie mięśniowe u niemowlaka - przyczyny, objawy, leczenie

Każdy noworodek, a później - niemowlę i dziecko - rozwija się w swoim własnym tempie - także pod względem fizjologii i nabywania kolejnych umiejętności ruchowych. Dzieje się tak za sprawą zmieniającego się i dojrzewającego tonusu, czyli poziomu napięcia mięśniowego. Im dziecko jest starsze, tym lepiej potrafi kontrolować skurcze i momenty rozluźnienia mięśni, a to z kolei pozwala mu na osiąganie kolejnych kroków milowych w rozwoju - w tym na trzymanie główki, unoszenie się rękach z pozycji leżącej na brzuchu, siadanie, raczkowanie, a w końcu - samodzielne wstawanie i chodzenie. Niestety, w niektórych przypadkach napięcie mięśniowe ulega osłabieniu lub niepożądanemu wzmocnieniu - w tym drugim przypadku mówimy o wzmożonym napięciu mięśniowym (inaczej określanym mianem hipertonii). Jak je rozpoznać u noworodka lub niemowlęcia? Czym się objawia i kiedy wzmożone napięcie mięśniowe powinno być powodem do niepokoju i impulsem do skonsultowania się ze specjalistą? Co może przyczyniać się do zaburzeń napięcia mięśniowego u niemowlaka i jak leczy się to zjawisko? Poznaj najważniejsze informacje o hipertonii i sprawdź, w jaki sposób niweluje się wzmożone napięcie mięśniowe u dzieci!

Na czym polega wzmożone napięcie mięśniowe u niemowlaka (hipertonia)?

Tak, jak zostało to już wspomniane, tonus - czyli napięcie mięśniowe - rozwija się i ulega ciągłym zmianom wraz ze wzrostem dziecka. Na skutek różnych przyczyn, dochodzi niekiedy do wzmożenia napięcia mięśniowego w ciele malucha - a konkretnie do wzmożenia napięcia mięśni szkieletowych, odpowiedzialnych za ruchy noworodka i niemowlęcia (mowa wówczas o tak zwanym „podwyższonym” tonusie). Zjawisko to polega na występowaniu oporu mięśni podczas konkretnych ruchów - najłatwiej zaobserwować je podczas prostowania lub zginania rąk czy nóg (choć oczywiście objawia się także sztywnością karku lub mięśni tułowia). Wzmożone napięcie mięśniowe można ogólnie podzielić na dwa rodzaje: sztywność mięśni oraz spastyczność (o których piszemy poniżej). Oba te zjawiska wpisują się w objawy podwyższonego tonusu - zwiększonego oporu mięśni i zmniejszonego zakresu ruchomości stawów i połączeń mięśniowo-stawowych.

Rodzaje hipertonii u niemowlęcia

Wśród rodzajów hipertonii, czyli wzmożonego napięcia mięśniowego u dziecka, wyróżnia się:

  • sztywność mięśni - która zazwyczaj powiązana jest z uszkodzeniami lub nieprawidłowościami zachodzącymi w obrębie ośrodkowego układu nerwowego (określanego skrótowo jako OUN lub zamiennie - jako centralny układ nerwowy) - ma więc podłoże neurologiczne. Charakterystyczną cechą sztywności mięśni jest fakt, że objawy wzmożonego tonusu w ciele dziecka pojawiają się zarówno w trakcie prostowania, jak i zginania kończyn oraz innych stawów. Sztywność mięśni u dziecka może przybierać postać objawu rury ołowianej - a więc sztywność następuje w całym spektrum ruchu (kończyna nie może być ani zgięta, ani rozprostowana) lub objawu „koła zębatego” (w tym przypadku sztywność pojawia się skokowo - opór mięśniowy występuje wówczas w niektórych momentach spektrum ruchu, a nie przez cały czas);
  • spastyczność mięśni - w tym przypadku, w odróżnieniu od sztywności mięśni, spastyczność obserwuje się jedynie podczas wyprostu kończyn i rozciągania mięśni. Dla spastyczności charakterystyczny jest tak zwany „objaw scyzoryka”, co łatwo zaobserwować przykładowo w stawie łokciowym. Objaw scyzoryka polegał więc będzie na wzrastającym oporze mięśni przy prostowaniu rączki (do pewnego momentu - by później zmniejszyć się i całkowicie odpuścić). Maksymalny opór to tak zwany „catch” - gdy wydaje się, że dalsze rozprostowanie rączki nie jest już możliwe. Co ważne - przy spastyczności mięśni obserwuje się tym większy opór, im szybsza jest próba rozprostowania mięśni.

Ogólnie obu wymienionym powyżej rodzajom hipertonii towarzyszą także inne objawy - związane z postawą dziecka oraz z osiąganiem przez nie kolejnych kamieni milowych w rozwoju ruchowym.

Wzmożone mięśniowe u niemowlaka – przyczyny i objawy wzmożonego napięcia mięśniowego

Główne przyczyny zaburzeń regulacji napięcia i problemów z napięciem mięśniowym mogą być naprawdę różne. Wśród nich wyróżnia się między innymi nie do końca prawidłową pielęgnację dziecka czy sposób jego noszenia oraz wchodzenie z nim w interakcje. Takie działania obejmują między innymi stałe układanie malucha na jednym boku, pozostawanie dziecka w unieruchomionej, asymetrycznej pozycji (na przykład w nosidełku, chuście, krzesełku do karmienia), podnoszenie noworodka lub niemowlaka „pod pachami”, bez asekuracji główki w sytuacji wiotkiej jeszcze szyi. Aby uniknąć takich błędów, warto choć raz skonsultować się z dziecięcym fizjoterapeutą lub poprosić o rozwianie wszelkich nieprawidłowości pediatrę - podczas wizyty kontrolnej.

Kiedy jeszcze występuje wzmożone napięcie mięśniowe? Inne, groźniejsze przyczyny tego zjawiska u dzieci to wady i nieprawidłowości czy też uszkodzenia układu nerwowego (wrodzone lub powstające - przykładowo - przy porodzie o ciężkim przebiegu, gdy maluch otrzymał niewiele punktów w skali APGAR), a także różne choroby dotykające układu ruchu. Wśród tych zjawisk wyróżnia się między innymi rozszczep kręgosłupa, wodogłowie, mózgowe porażenie dziecięce, guzy mózgu uciskające konkretne struktury układu nerwowego i inne schorzenia, wymagające dalszej, kompleksowej diagnostyki oraz leczenia.

Podstawowe objawy wzmożonego napięcia mięśniowego zostały już opisane powyżej - w ramach definicji rodzajów hipertonii. Niemniej, inne symptomy składające się na cały zespół objawów dotyczących pracy układu nerwowego, które powinny zaniepokoić rodziców, to m.in:

  • asymetrie ciała oraz nieharmonijny rozwój ruchowy - mowa tu między innymi o ciągłym przybieraniu asymetrycznej pozycji ciała (pomimo korekty rodziców), zaburzonej koordynacji ruchowej, skracaniu jednej strony ciała i wydłużanie drugiej (przykładowo - maluszek w leżeniu przyciąga do tułowia prawą nóżkę i prawą rączkę i pozostaje w tej pozycji), powtarzaniu ruchów wyłącznie jedną stroną ciała (chwytanie przedmiotów tylko prawą lub tylko lewą rączką, przekręcanie się tylko na jeden bok);
  • zbyt szybkie unoszenie głowy, sztywność karku;
  • wzmożona płaczliwość, mała ilość snu, powiązana z nadmiernym napięciem tkanek oraz z niemożnością regulacji napięcia;
  • przykurcze mięśni, słabe odwodzenie kończyn od tułowia, prężenia ciała i wyginanie go w literę „C”;
  • kłopoty z utrzymaniem pozycji, upadanie z pozycji siedzącej lub stojącej bez asekuracji (bez widocznego wyciągania rączek), chwiejny chód, ograniczenie ruchomości stawów w kończynach;
  • wyraźny opór mięśniowy wyczuwalny przez rodziców podczas pielęgnacji malucha lub zabawy z nim.

Warto pamiętać, by wszystkie niepokojące objawy u swojego dziecka, które mogłyby wskazywać na pojawienie się hipertonii, należy zgłaszać u lekarza - w trakcie wizyt kontrolnych. Sam pediatra również zwróci uwagę podczas badania przedmiotowego, gdy jakieś dysfunkcje lub opóźnienia rozwojowe zaniepokoją go i będą wymagać dalszej diagnostyki.

Terapia postawy i leczenie wzmożonego napięcia mięśniowego u dziecka

Wśród metod terapii postawy (która pod wpływem nadmiernego napięcia mięśni ulega pogorszeniu) oraz metod leczenia hipertonii wyróżnia się:

  • fizjoterapię, masaże i wszelkiego rodzaju sposoby zachowawcze na zwiększenie mobilności mięśni oraz ich rozluźnienie. Do tego dochodzą ćwiczenia w domu oraz zabiegi z wykorzystaniem ciepła, fal o różnym pochodzeniu do stymulacji mięśni czy nawet botoksu - podawanego w miejsca największego napięcia;
  • korektę sposobu trzymania dziecka, podnoszenia go, chwytania, czynności przy zabiegach pielęgnacyjnych i przy zabawach oraz pilnowanie, by nadmiernie nie napinać poszczególnych grup mięśni u dziecka - takie zalecenia powinien wydać doświadczony fizjoterapeuta;
  • leczenie farmakologiczne - podawanie preparatów mających na celu zmniejszenie przypadłości w postaci napięcia mięśniowego;
  • rehabilitacja neurologiczna z wykorzystaniem różnego rodzaju metod (metoda Bobath, metoda Vojty, terapia MAES, PNF). Każda z nich ma nieco inny przebieg i jest ukierunkowana na inne problemy, dlatego przy zaleceniu stosowania konkretnej metody terapeutycznej należy udać się do fizjoterapeuty i/lub lekarza specjalizującego się w danej technice.

Leczenie wzmożonego napięcia mięśniowego u dzieci zależy przede wszystkim od przyczyny problemu - do diagnostyki stosuje się oczywiście różnego rodzaju badania, dopasowane do wstępnego rozpoznania. I tak, wsparcie w tym temacie zapewnia USG przezciemiączkowe, rezonans magnetyczny oraz pozostałe metody obrazowe, a także konsultacje fizjoterapeutyczne. Dodatkowo, w razie konieczności, można przeprowadzić także badania genetyczne (jeśli istnieje podejrzenie, że sztywność lub spastyczność mięśni powiązana jest z wadą genetyczną, niewykrytą w życiu płodowym). Warto pamiętać, że metody można ze sobą łączyć - zarówno te diagnostyczne, jak i terapeutyczne, służące regulacji napięcia mięśniowego czy też redukcji wad postawy i nauce prawidłowych wzorców ruchu.



Źródła:

  1. Lek. A. Koczwara, Czy można obiektywnie stwierdzić, że napięcie mięśniowe u dziecka (zwłaszcza u niemowlęcia) jest zmniejszone lub zwiększone? [w:] Medycyna Praktyczna, 2015
  2. Lek. J. Michalska, Czy zwiększone napięcie mięśniowe u niemowlęcia wymaga diagnostyki, czy wystarczy obserwacja?[w:] Medycyna Praktyczna, 01.01.2014
  3. B. Olchowik, W. Sobaniec, E. Sołowiej, P. Sobaniec, Aspekty kliniczne zwalczania spastyczności [w:] Neurologia Dziecięca, vol. 18/2009, nr 36

mgr farm. Izabela Kurowska

Zainteresowana tematem zdrowia – skończyła studia farmaceutyczne na Uniwersytecie Medycznym w Łodzi, dodatkowo ukończyła studia podyplomowe z zakresu dietetyki. Wieloletnie doświadczenie i chęć zdobywania wiedzy z licznych szkoleń pozwala jej na wspieranie zdrowia pacjentów. Ma holistyczne podejście do leczenia wielu schorzeń, które powinno opierać się na właściwej farmakoterapii, doborze diety i aktywności fizycznej. W aptece Olmed pełni funkcję eksperta w zakresie wiedzy dotyczącej stosowania leków, suplementów i wyrobów medycznych. Prywatnie szczęśliwa matka dwójki dzieci, która stara się żyć w równowadze ze sobą i innymi. Sama w wolnym czasie biega i udoskonala pozycję w jodze i uwielbia kryminały.

Zobacz wszystkie wpisy autora

Artykuły zamieszczone na blogu apteki internetowej Olmed nie stanowią porady medycznej, ani opinii farmaceuty, lekarza lub dietetyka dostosowanej do indywidualnej sytuacji pacjenta. Udostępnione informacje stanowią jedynie generalne zalecenia, które nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do stosowania określonej terapii, zmiany nawyków, dawkowania produktów leczniczych, itp. Przed podjęciem jakichkolwiek działań mających wpływ na życie, zdrowie lub samopoczucie należy skontaktować się z lekarzem lub innym specjalistą, w celu otrzymania zindywidualizowanej porady.

Nigdy nie lecz się sam, korzystaj z opieki medycznej swojego lekarza i w przypadku objawów choroby lub pogorszenia się Twojego stanu zdrowia skontaktuj się ze specjalistą. Właściciel serwisu aptekaolmed.pl nie ponosi odpowiedzialności związanej z wykorzystaniem informacji zawartych w publikowanych za pośrednictwem Serwisu artykułach.

Wybrane leki, suplementy i kosmetyki:

Mensil - lek na potencję Entitis Dicoflor Baby Dulcobis Sylimarol Biotebal Fibrocontrol Bepanthen Lipiform Plus Magne B6 Forte Cetaphil Emolium Pampers Nutridrink
Ektin krople do oczu, 10ml