Profilaktyczne odrobaczanie dzieci i dorosłych - kiedy trzeba stosować leki odrobaczające? - apteka Olmed

Profilaktyczne odrobaczanie dzieci i dorosłych - zagrożenie dla zdrowia czy faktyczna potrzeba? Kiedy należy przyjmować leki na odrobaczenie?

W ostatnich latach coraz więcej słyszy się o profilaktycznym odrobaczaniu dzieci i dorosłych. Proceder ten miałby polegać na przyjmowaniu kombinacji różnych ziół i/lub ogólnodostępnych suplementów czy też leków na receptę, stosowanych na własną rękę. Na różnych stronach internetowych można znaleźć oferty gotowych preparatów o nie do końca jasnym składzie, mających pomóc pozbyć się pasożytów rzekomo bytujących w organizmach większości z nas. Jaka jest prawda? Czy profilaktyczne odrobaczanie faktycznie jest konieczne u dzieci oraz u dorosłych? Jakie objawy mogą świadczyć o zakażeniu się pasożytem i kiedy konieczna jest wizyta u lekarza?

Choroby pasożytnicze i rodzaje pasożytów - glisty, tasiemce, owsiki, lamblia i inne

Jakimi pasożytami można zarazić się najczęściej w naszym rejonie świata i w Polsce? Wśród nich wyróżnia się przede wszystkim:

• owsiki, którymi zakażenia obserwuje się głównie u dzieci. Są to niewielkie nicienie, bytujące głównie w obrębie jelita grubego. Człowiek jest ich jedynym żywicielem, co oznacza w praktyce, że nie można zarazić się nimi od zwierzęcia (i odwrotnie - zwierzę nie może zarazić się od człowieka, na przykład spożywając jego odchody). Więcej informacji o owsicy - a więc o chorobie wywoływanej przez wspomniane pasożyty - znajduje się w artykule Owsiki - przyczyny, objawy i leczenie owsików;
• glistę ludzką, która - podobnie jak owsiki - należy do grupy nicieni. Bytują głównie w jelicie cienkim, a wraz z postępem cyklu ich rozwoju, przedostają się również do innych organów - w tym do płuc. Człowiek może zakazić się glistą ludzką drogą pokarmową - poprzez spożycie nieoczyszczonych warzyw lub owoców, na których znajdowały się resztki odchodów zawierających jaja pasożyta;
• ogoniastek jelitowy, który wywołuje chorobę określaną mianem lambliozy (lub rzadziej - giardiozy). Ogoniastek jest wiciowcem, który może bytować zarówno w organizmie ludzi, jak i zwierząt - w tym zwierząt domowych, takich jak psy czy koty. Do zakażenia dochodzi poprzez spożycie cyst wiciowca, znajdujących się zwykle na nieumytych warzywach i owocach, a także w nieprzystosowanej do picia wodzie - w tym w wodzie z rzek i jezior, a także pobieranej z przydomowych studni (które są niekiedy zasilane płytko położonymi wodami podskórnymi);
• tasiemce różnych gatunkó Mogą bytować w różnych częściach organizmu (w różnych stadiach rozwoju), choć głównie znajdują się w jelitach. Jaja tasiemców wydalane są wraz kałem i to właśnie poprzez zjedzenie pokarmów lub wypicie wody zanieczyszczonej odchodami może dojść do zakażenia.

Mimo, iż każda osoba słyszała w swoim życiu o wymienionych powyżej pasożytach i większość społeczeństwa obawia się zakażenia (zwłaszcza w obliczu coraz większej ilości reklam i artykułów dotyczących profilaktycznego, regularnego odrobaczania organizmu), to tak naprawdę liczba potwierdzonych transmisji jest niewielka. Szacuje się bowiem, że owsiki (które najłatwiej jest rozpoznać i leczyć) dotykają około 10% dzieci. Zakażenie lambliozą, w zależności od danych, dotyczy od 1-10% małych pacjentów, a zakażenie glistą ludzką czy tasiemcem pojawia się u poniżej 1% populacji.

Objawy zakażenia pasożytami

Ogólnie rzecz biorąc, objawy zakażenia pasożytami bytującymi w przewodzie pokarmowym człowieka są podobne i obejmują między innymi utratę apetytu (a co za tym idzie - również utratę wagi), niedobory witamin i minerałów (wynikające zarówno z ubogiej diety, jak i z pogorszonego wchłaniania tych składników z przewodu pokarmowego), dolegliwości związane z zaburzeniem procesu trawienia (biegunki, zaparcia, stolce tłuszczowe, znacznie rzadziej - wymioty), ból brzucha, ogólne pogorszenie kondycji organizmu oraz złe samopoczucie. Niekiedy w przebiegu chorób pasożytniczych dochodzi do wystąpienia objawów skórnych (zmian przypominających AZS, wysypek), a także do pojawienia się kaszlu. W owsicy obserwuje się dodatkowo zaburzenia snu i świąd odbytu, powodowany przez ruch larw w okolicy dolnego odcinka jelita grubego.

Najłatwiejszą do zdiagnozowania chorobą pasożytniczą jest owsica - zazwyczaj owsiki można zaobserwować gołym okiem w okolicach odbytu, a także w kale. Nieco trudniej diagnozuje się tasiemczycę, glistnicę czy lambliozę, natomiast przy pomocy badania kału (zazwyczaj 3 próbek) stawia się trafne rozpoznanie, wdrażając jednocześnie skuteczne leczenie.

Profilaktyczne odrobaczanie - czy naprawdę warto je przeprowadzać?

Według najnowszej wiedzy i zaleceń oraz zasad EBM (Evidence Based Medicine, a więc medycyny opartej na dowodach), przeprowadzanie rutynowego odrobaczania ludzi - zarówno dzieci, jak i dorosłych - jest niewskazane. Wynika to z kilku faktów:

• przede wszystkim różnego rodzaju leki skierowane przeciwko pasożytom (Pyrantel, Albendazol i inne, dostępne w aptece bez recepty lub z przepisu lekarza), stosowane cyklicznie, w nadmiarze, samodzielnie i niezgodnie z zaleceniami - mogą wywołać szereg skutków ubocznych - od dolegliwości żołądkowych, poprzez problemy z nerkami, aż do łysienia i innych, niepożądanych objawó Oprócz tego podejrzewa się, że nadużywanie leków przeciwpasożytniczych - podobnie jak ma to miejsce w przypadku antybiotyków - może uodparniać organizm na działanie ich substancji czynnych, jednocześnie redukując możliwości leczenia w przypadku faktycznego zakażenia;
• Polska jest regionem, w którym ryzyko zakażenia się pasożytami jest naprawdę niskie. WHO zaleca profilaktyczne odrobaczanie jedynie na terenach, w których woda i pożywienie niosą ze sobą groźbę dużej częstości zakażeń - a więc zwłaszcza w regionach rozwijających się;
• regularne przyjmowanie ziołowych preparatów na odrobaczanie jest zdecydowanie niewskazane u osób poddawanych przewlekłemu leczeniu (na przykład na nadciśnienie czy cukrzycę) z uwagi na ryzyko niepożądanych interakcji preparatów na odrobaczanie z przyjmowanymi lekami. Należy także pamiętać, że nawet łagodne, ziołowe środki mogą mieć swoje skutki uboczne i istnieją konkretne przeciwwskazania do ich stosowania (ciąża, alergie i inne);
• profilaktyczne odrobaczanie jest również niewskazane z uwagi na ustandaryzowaną i skuteczną diagnostykę chorób pasożytniczych. Tak, jak zostało to już wspomniane, najłatwiej diagnozuje się owsicę, natomiast również tasiemczyce i inne schorzenia mają swoje schematy rozpoznania. Nie ma więc potrzeby cyklicznego narażania dziecka czy dorosłego na skutki uboczne wynikające z przyjmowania leków przeciwko pasożytom;
• nie ma jednego leku czy też preparatu, który skutecznie mógłby pozbyć się wszystkich rodzajów pasożytó Z tego względu, w celu dobrania właściwej terapii, i tak należy wykonać pełną diagnostykę, by odkryć, który pasożyt bytuje w organizmie. Jeśli więc nawet pacjent „odrobacza” się regularnie, to może nie stosować akurat tej substancji czynnej, która jest skuteczna wobec pasożyta obecnego w jego jelitach.

W związku z powyższymi faktami, a także z tym, że choroby pasożytnicze mogą dawać nieco inne objawy u każdego z pacjentów (co jest powiązane z ryzykiem, że osoba przekonana o posiadaniu pasożyta nie będzie chciała diagnozować się w kierunku innych chorób wywołujących podobne symptomy), profilaktyczne odrobaczanie zdecydowanie niesie ze sobą znacznie więcej zagrożeń dla zdrowia, niż korzyści. W przypadku pojawienia się niepokojących objawów, należy oczywiście udać się do specjalisty, rezygnując z przyjmowania niesprawdzonych i potencjalnie szkodliwych preparatów, narażających pacjentów na działania niepożądane i skutki uboczne.

Jak uniknąć zarażenia się pasożytami? Przestrzeganie higieny, redukcja potencjalnego kontaktu z pasożytami i inne aspekty profilaktyki

Pasożytami zarażamy się podobnie, jak tak zwanymi „chorobami brudnych rąk”. W profilaktyce najistotniejsza będzie więc oczywiście higiena i zachowanie jej podstawowych zasad. Mowa tu przede wszystkim o myciu warzyw i owoców (szczególnie tych z działki i ogródka, ale również tych z supermarketu), myciu rąk przed i po skorzystaniu z toalety, a także przed jedzeniem i przed przygotowywaniem posiłków. Szczególnie ważna jest edukacja wśród dzieci, ponieważ to właśnie one, poprzez brak zachowania właściwej higieny, mogą „przynieść” do domu niepożądanego gościa (lub też gości) z placówek opiekuńczych i edukacyjnych. Należy więc uczulać maluchy na konieczność częstego mycia rąk (na przykład po zabawie w ziemi), na niewkładanie brudnych palców do ust czy na picie wyłącznie wody, co do której mamy pewność, że jest przeznaczona do celów spożywczych.

Źródła:

1. Dr n. med. J. Popielska, Czy naprawdę „rutynowe odrobaczanie” dzieci jest tak niebezpieczne? Skoro diagnostyka jest trudna, problem występuje powszechnie (10%), a większość leków podaje się w jednorazowej dawce, czy nie warto jednak podjąć ryzyka „w ciemno”? [w:] Medycyna Praktyczna, 01.01.2014
2. Stanek-Misiąg, dr hab. n. med. E. Gołąb, Pasożyty pod kontrolą [w:] Medycyna Praktyczna, 27.02.2020
3. Popielska, M. Marczyńska, Najczęstsze zarażenia pasożytnicze w Polsce [w:] Pediatria po Dyplomie 05/2012
4. Rymer, A. Wroczyńska, Choroby pasożytnicze przewodu pokarmowego [w:] Interna - Mały Podręcznik Medycyny Praktycznej, weryfikacja hasła: 15.07.2024
5. Dr n. med. J. Popielska, Pasożyty przewodu pokarmowego ludzi [w:] Medycyna po Dyplomie 05/2020
6. Korzeniewski, Choroby pasożytnicze przewodu pokarmowego w Polsce [w:] Forum Medycyny Rodzinnej tom 10, nr 1 (2016)