Nadmierna senność i zmęczenie - przyczyny zjawiska. Co powoduje nadmierną senność w ciągu dnia? Jak poradzić sobie z przewlekłym uczuciem zmęczenia?

Nadmierna senność i zmęczenie - najczęstsze przyczyny i objawy

Ciągłe zmęczenie może mieć dość oczywiste przyczyny takie jak problemy z zasypianiem, kiepska jakość snu, nieprawidłowa higiena snu, stres, nadmiar obowiązków, picie dużej ilości napojów z kofeiną czy niezdrowy styl życia. Czasami jednak jest objawem poważniejszych problemów zdrowotnych. Jest dość częstym symptomem w wielu zaburzeniach m.in. hormonalnych, metabolicznych czy psychicznych. Uczucie zmęczenia i senności jest częstym objawem niedoczynności tarczycy. Towarzyszy mu zazwyczaj szereg innych objawów takich jak suchość skóry, wypadanie włosów, zaparcia, uczucie zimna. Ciągłe zmęczenie może być jednym z pierwszych objawów cukrzycy. Z powodu zwiększonego wydalania moczu (poliuria) często dochodzi do odwodnienia, co jest powodem wzmożonej senności i złego samopoczucia. Wśród medycznym przyczyn przewlekłego zmęczenia wymienić można:

• niedoczynność tarczycy 
• nadczynność tarczycy 
• cukrzyca 
• insulinooporność 
• zaburzenia psychiczne
• obturacyjny bezdech senny 
• zespół przewlekłego zmęczenia 
• przewlekłe niewydolność serca 
• niektóre choroby reumatologiczne np. toczeń rumieniowaty układowy, fibromialgia 
• zaburzenia hormonalne np. choroba Addisona, niewydolność kory nadnerczy, choroba Cushinga 
• anemia 
• niedobór witaminy D3 
• niedobór żelaza 
• depresja, schizofrenia, zaburzenie afektywne dwubiegunowe 
• przewlekłe zapalenie wątroby 
• zakażenie HIV 
• zaburzenia neurologiczne np. narkolepsja, stwardnienie rozsiane, 
• borelioza, gruźlica 
• celiakia 
• zaburzenia odżywiania 
• niedobory witamin 
• nowotwory złośliwe 

Zmęczenie i osłabienie może być także efektem ubocznym przyjmowanych leków, alergii, niektórych chorób układu krążenia, nerwowego, układu oddechowego, wątroby, a także licznych innych schorzeń, dlatego zawsze powinno się przeprowadzić odpowiednią diagnostykę w celu znalezienia podłoża problemu.

Zmęczenie i senność w ciągu dnia - diagnostyka

Nadmierna senność w ciągu dnia, trudności z koncentracją, zmęczenie brak energii to objawy mało specyficzne, które mogą występować w wielu chorobach i zaburzeniach. Czasami odnalezienie przyczyny jest długotrwałym procesem. Aby zdiagnozować problem lekarz powinien przeprowadzić szczegółowy wywiad medyczny, a także zlecić odpowiednie badania laboratoryjne. Na początku procesu diagnostycznego najczęściej wykonuje się badanie morfologii krwi obwodowej, TSH, CRP, poziomu glukozy, lipidogram, jonogram, enzymów wątrobowych. Warto także sprawdzić parametry pracy nerek np. mocznik, kreatynina.

Zespół chronicznego zmęczenia (zespół przewlekłego zmęczenia)

Zespół przewlekłego zmęczenia charakteryzuje się występowaniem ciężkiego zmęczenia, które nie ustępuje po odpoczynku, trwające ponad 6 miesięcy. Zmęczeniu towarzyszy przynajmniej jeden z następujących objawów: sen nie przynosi odpoczynku, złe samopoczucie po wysiłku, problemy z koncentracją i/lub pamięcią, ból gardła, bóle stawów, ból mięśni, bóle głowy niewystępujące wcześniej, tkliwe węzły chłonne. Ciężko wskazać jednoznacznie przyczynę chronicznego zmęczenia u pacjentów. Podłoże problemu może obejmować zaburzenia funkcjonowania układu odpornościowego, nieprawidłową pracą nadnerczy, a także być związane z pewnymi markerami genetycznymi. Początek objawów jest wyraźny. Zmęczenie ma charakter ciężki, wyniszczający, wpływa negatywnie na funkcjonowanie fizyczne, jak i na sferę psychiczną.

Niedoczynność tarczycy a ciągłe zmęczenie i senność

Niedoczynność tarczycy jest zaburzeniem endokrynologicznym, w którym tarczyca nie produkuje wystarczającej ilości hormonów. Szacuje się, że występuje u około 5% dorosłych kobiet i 1% mężczyzn. Jest dość częstą przyczyną nadmiernej senności w ciągu dnia i uczucia przemęczenia. Wśród innych objawów charakterystycznych dla niedoczynności tarczycy wymienić można uczucie zimna, przyrost masy ciała, zaparcia, pogorszenie samopoczucia i depresja, problemy z pamięcią, suchość skóry, niskie ciśnienie tętnicze, spowolnienie czynności serca, zaburzenia miesiączkowania. W badaniach laboratoryjnych często obserwuje się podwyższony poziom cholesterolu i niedokrwistość. Uczucie ciągłego zmęczenia może także wskazywać na inne choroby tarczycy jak np. nadczynność.

Cukrzyca

Jednym z charakterystycznych objawów cukrzycy jest wielomocz (poliuria) oraz wzmożone pragnienie. Łatwo o odwodnienie, które powoduje m.in. ciągłe uczucie zmęczenia i potrzebę drzemek w ciągu dnia. typowe jest również zwiększone łaknienie, gorsze gojenie się ran czy częstsze infekcje. Może wystąpić świąd i zmiany skórne i zaburzenia widzenia. W badaniach zauważa się podwyższone stężenie glukozy we krwi oraz obecność glukozy w moczu. Nie wolno lekceważyć tych dolegliwości, ponieważ nieleczona cukrzyca prowadzi do poważnych powikłań jak uszkodzenie nerek, utrata wzroku, miażdżyca tętnic, zaburzenia funkcjonowania układu sercowo-naczyniowego i nerwowego.

Obturacyjny bezdech senny

Obturacyjny bezdech senny to krótkie zaniki oddechu podczas snu z powodu zmniejszenia napięci mięśni ścian gardła, co prowadzi do zapadnięcia gardła. W wyniku zwężenia lub zamknięcia drogi oddechowej w tej okolicy oddech ulega spłyceniu lub występuje bezdech. Najczęściej bezdech senny występuje u osób otyłych, kobiet po menopauzie oraz u mężczyzn po 40 roku życia. Najbardziej charakterystycznym objawem jest głośne, nieregularne chrapanie. W nocy obserwuje się także wzmożoną potliwość, obniżoną jakość snu, częste zmiany ułożenia podczas snu, kołatanie serca, a także trudności z zaśnięciem po wyburzeniu. W ciągu dnia częste jest przewlekłe zmęczenie i senność uniemożliwiająca normalne funkcjonowanie, poranny ból głowy (wynik niedotlenienia), suchość w jamie ustnej po obudzeniu się, nerwowość oraz problemy z koncentracją.

Zaburzenia snu

Dość oczywistą przyczyną zmęczenia i braku energii są różne zaburzenia snu. Prawidłowy sen powinien trwać 8 godzin oraz być spokojny, nieprzerwany. W przypadku, gdy dochodzi do koszmarów sennych, częstych wybudzeń, problemów z oddychaniem w nocy, organizm nie regeneruje się wystarczająco, co po kilku dniach przekłada się na uczucie permanentnego zmęczenia. Do najbardziej znanych zaburzeń snu zalicza się bezsenność, koszmary senne, lęki nocne, narkolepsję, chrapanie pierwotne oraz lunatykowanie.

Jak zadbać o dobry sen?

Chroniczne zmęczenie i senność bardzo często jest spowodowane nieodpowiednią higieną snu. Wprowadzając kilka zmian, można poprawić jakość wypoczynku nocnego. Podstawą jest ustalenie rytmów dobowych - regularnych godzin kładzenia się spać oraz wstawania, unikając drzemek w ciągu dnia. Rano po przebudzeniu powinno się wstać od razu, zamiast włączania kolejnych "drzemek" w telefonie. Wieczorem lepiej zrezygnować z korzystania z telefonu, laptopa, telewizora i innych urządzeń emitujących światło niebieskie. Lepszym wyborem będzie czytanie książki, medytacja czy inne relaksujące czynności. W godzinach wieczornych lepiej ograniczyć napoje zawierające kofeinę i zastąpić je wodą lub wyciszającymi naparami ziołowymi. Przed snem warto przewietrzyć sypialnię. W zasypianiu pomoże także regularna aktywność fizyczna, jednak najlepiej nie w późnych godzinach wieczornych. Treningi bardzo późną porą będą bardziej rozbudzać niż wyciszać. Istotnym tematem jest spożywanie alkoholu. Pomimo, że w wielu przypadkach pomaga on zasnąć, to należy wiedzieć, że znacząco pogarsza on jakość snu - spłyca go, co sprzyja częstszym wybudzeniom.

Przypisy

1. Gajewski P. Interna Szczeklika. Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, 2022.

2. Veasey, Sigrid C., and Ilene M. Rosen. "Obstructive sleep apnea in adults." New England Journal of Medicine 380.15 (2019): 1442-1449.

3. Prusiński, Antoni. Neurologia praktyczna. Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2015.