Uzależnienie od nikotyny - jak rzucić palenie? Sposoby na rzucanie palenia

Jak podaje Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) palenie tytoniu rocznie zabija ponad 7 milionów ludzi na świecie. Natomiast w Polsce na skutek palenia co roku umiera ok. 67 tysięcy osób, z czego większość to osoby w wieku produkcyjnym. Może gdyby palacze wiedzieli, że co drugi z nich umrze przez papierosy to rzuciliby palenie? Jak się okazuje niestety mimo edukacji w tym temacie, liczba osób używających papierosów utrzymuje się na zbliżonym poziomie. Dlaczego tak trudno rzucić nałóg palenia papierosów?[1,2]  

Rzucanie palenia - czy warto?

W Polsce pali 9 milionów osób, w tym 31% dorosłych mężczyzn i 18% dorosłych kobiet. I choć w porównaniu do danych z lat 90. XX wieku jest to znaczna poprawa to ciągle śmiertelność wywołana chorobami związanymi z nałogiem nikotynowym jest bardzo wysoka. Palenie papierosów jest poważnym problemem, który odbija się na zdrowiu ludzi, gospodarce ale też na środowisku, co podkreśla WHO.  

Skupiając się na szkodliwości zdrowotnej warto wiedzieć, że dym papierosowy zawiera ponad 7000 związków chemicznych, w tym 70 określanych jako kancerogenne. Jakie choroby wywołuje palenie tytoniu?

• Rak płuc - palenie papierosów oraz bierne narażenie na dym papierosowy zwiększa ryzyko zachorowania na raka płuc. Ponad 60% śmiertelnych przypadków nowotworu płuc wywołana jest paleniem tytoniu. Inne nowotwory wynikające z uzależnienia od nikotyny to: rak krtani, jamy ustnej, przełyku, wargi, języka, gardła, nerek, dolnych dróg moczowych i trzustki.
• Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) -w Polsce liczba chorych na POChP sięga 2 milionów osób i wywołuje śmiertelność na poziomie 15 tysięcy zgonów rocznie. Jest to nieuleczalna choroba, której objawy to kaszel i trudności w oddychaniu, przez co mocno obniża komfort życia pacjenta.
• Astma oskrzelowa - dym papierosowy nasila objawy astmy nawet do stopnia oznaczającego konieczność ograniczenia aktywności i stwierdzenia niepełnosprawności.
• Gruźlica - palenie papierosów może nasilać objawy utajonego zainfekowania prątkami gruźlicy wywołując niewydolność oddechową, która może być przyczyną śmierci pacjenta.
• Ponadto palenie przyczynia się do rozwoju choroby wieńcowej serca, nadciśnienia, miażdżycy, tętniaka aorty i zaburzeń pracy serca oraz zwiększa ryzyko zachorowania na m.in. wrzody żołądka i przepuklinę jelitową.[5]

Przeprowadzono również badania wykazujące obniżenie płodności kobiet palących papierosy nałogowo i okazjonalnie. Co więcej kobiety palące w ciąży narażają swoje córki na problemy z płodnością w przyszłości. Poza tym palenie w ciąży lub narażenie w tym okresie na bierne palenie może wywołać zaburzenia rozwojowe płodu m.in. zmniejszenie wzrostu płuc i dysfunkcję płuc. Z kolei u małych dzieci narażonych na bierne palenie występuje większe ryzyko rozwoju astmy oskrzelowej, zapalenia płuc i oskrzeli oraz częstych infekcji dolnych dróg oddechowych.

Ile kosztuje palenie papierosów?

Cena pojedynczej paczki papierosów rokrocznie wzrasta, a codziennie wydawane niewielkie pieniądze w skali roku mogą kumulować się do kosztów dobrego sprzętu RTV czy zagranicznej wycieczki. Paląc pół paczki papierosów dziennie rocznie daje to koszt ponad 3600-3700 zł, paląc jedną paczkę papierosów rocznie można wydać nawet blisko 7500 zł. Po dziesięciu latach osoba uzależniona przepala średniej klasy samochód. Kalkulacje te potrafią dać do myślenia ale nałogowych palaczy rzadko kiedy przekonują do rzucenia palenia. Podobnie jak konsekwencje zdrowotne tak ewentualnie zaoszczędzone pieniądze są zbyt oddalone w czasie aby stały się wystarczającym argumentem do porzucenia nałogu.

Dlaczego uzależnienie od papierosów jest tak silne?

Po pierwsze palenie papierosów z jednej strony jest uzależnieniem psychicznym i nawykowym związanym z rytuałem palenia papierosów, a z drugiej strony silnie uzależniająca jest substancja zawarta w tytoniu, czyli nikotyna. Jest to substancja psychoaktywna stymulująca ośrodkowy układ nerwowy. Wywołuje pobudzenie organizmu i wzrost ciśnienia tętniczego. Takie pobudzanie przynosi satysfakcję i poprawia koncentrację. Jednak efekt utrzymuje się tylko przez pewien czas, dlatego palacz sięga po kolejnego papierosa, co prowadzi do uzależnienia fizycznego. Uzależnienie od nikotyny sklasyfikowano jako chorobę określaną zespołem uzależnienia od nikotyny. Choroba ta ma charakter przewlekły i nawracający. Co to znaczy? Osoba raz uzależniona od nikotyny w okresach abstynencji od palenia ma tendencję do powrotu do nałogu w związku z trwałymi zmianami w działaniu ośrodkowego układu nerwowego, jakie uzależnienie od nikotyny wywołało. Ciągłe drażnienie kolejnymi dawkami nikotyny receptorów nikotynowych, jakie każdy człowiek posiada, powoduje wzrost ich ilości, a co za tym idzie potrzebne są coraz większe dawki tej substancji aby odczuć pobudzenie i wzrost koncentracji.

Dlaczego trudno przestać palić?

Odstawienie papierosów skutkuje pojawieniem się zespołu abstynencyjnego, charakterystycznego dla uzależnień fizycznych. Jego objawy pojawiają się już po kilku godzinach, czyli przy pierwszym pominiętym papierosie, gdyż receptory nikotynowe domagają się kolejnej dawki nikotyny. Osoba uzależniona może u siebie zaobserwować: głód nikotynowy, czyli potrzebę zapalenia papierosa, niepokój, lęk, rozdrażnienie, irytację, osłabienie, spadek koncentracji, wzrost apetytu i zaburzenia snu, zazwyczaj w postaci bezsenności [3]. Objawy te wywołują tak silny dyskomfort, że na sto osób próbujących rzucić palenie aż 96 prędzej czy później wraca do nałogu. Poza tym niestety ale w Polsce palenie papierosów wciąż jest społecznie akceptowane mimo, że zabija tak wiele osób. Uzależnienie od nikotyny nie wpływa negatywnie na funkcjonowanie palacza w społeczeństwie i rodzinie, nie prowadzi do patologii, niezdolności do pracy i nie wywołuje zgorszenia. Dlatego palacze w porównaniu do alkoholików i narkomanów nie wstydzą się swojego nałogu i się z nim nie kryją. Osobna kwestia to niewystarczająca pomoc z zewnątrz, a dokładniej mała ilość poradni antynikotynowych, w których nałogowiec mógłby przejść odpowiednią terapię. Uzależnienie od nikotyny to choroba wymagająca leczenia, więc niejednokrotnie sama silna wola i samozaparcie nie wystarczą, aby uzyskać długofalowe efekty. Co prawda lekarze rodzinni powinni zaoferować osobie chorej doradztwo antynikotynowe, opracować strategię leczenia nikotynizmu, zaoferować wsparcie behawioralne oraz leczenie farmakologiczne jednak zwykła wizyta trwa 10-20 minut, co może być niewystarczające.

Rzucanie palenia - sposoby

Jakie są sposoby na rzucenie palenia? Osoby nałogowo palące papierosy mają kilka opcji do wyboru:

• Psychoterapia lub terapia grupowa, czyli leczenie nikotynizmu w poradni antynikotynowej - palacz przechodzi terapię podczas, której uzmysławia sobie dlaczego rzucenie papierosów jest dla niego ważne i dlaczego chce to zrobić. Wykorzystuje się tu przede wszystkim względy zdrowotne, ale też ekonomiczne (oszczędności) oraz estetyczne (pozbycie się zapachu tytoniu, przebarwień na zębach, spowolnienie starzenia).
• Akupunktura i elektrostymulacja, które mają za zadanie poprawić komfort psychiczny pacjenta niwelując chęć sięgnięcia po papierosa. Są szczególnie polecane  w czasie kryzysu w abstynencji od nikotyny, wywołanego stresem i trudnymi sytuacjami życiowymi.
• Hipnoza.
• Leczenie farmakologiczne.

Rzucanie palenia - leki na rzucanie palenia

W terapii nadzorowanej przez lekarza stosuje się dostępne na receptę leki z substancjami takimi jak: bupropion lub wareniklina. Te substancje chemiczne zmniejszają objawy odstawienia nikotyny. Leki te powinno zawsze stosować się pod kontrolą lekarza, który indywidualnie dobiera dawkowanie do pacjenta.

Jakie są leki na uzależnienie od nikotyny, które mogą pomóc rzucić palenie? Bez recepty dostępne są tabletki na rzucanie palenia z cytyzyną (wśród których można wyróżnić takie preparaty, jak Desmoxan, Recigar czy Tabex) oraz leki na rzucanie palenia z nikotyną, określane również jako nikotynowa terapia zastępcza (NTZ). Do tej grupy należą między innymi:

- plastry nikotynowe - w tym plastry uwalniające substancję czynną przez różną liczbę godzin (plastry 16- i 24-godzinne), a także plastry z różną zawartością nikotyny (najczęściej producenci, tacy jak Niquitin czy Nicorette, dzielą plastry na te z niską dawką nikotyny - około 7 do 10 mg uwalnianych na godzinę, z dawką średnią, wynoszącą około 15 do 15 mg uwalnianych w ciągu godziny oraz plastry z wysoką dawką substancji czynnej - uwalniające od 20 do 25 mg nikotyny na godzinę);
- gumy nikotynowe do żucia - w tym preparaty o różnych smakach (najpopularniejsze są gumy miętowe, choć na rynku dostępne są także gumy z nikotyną o smaku owocowym czy neutralnym), a także o różnych zawartościach nikotyny (najczęściej są to gumy z 2 mg i 4 mg substancji czynnej);
- spraye nikotynowe na rzucanie palenia - które, podobnie jak wspomniane powyżej gumy, również można dopasować do swoich preferencji smakowych. W jednej dawce (a więc w jednym "psiknięciu") dostarczają do organizmu od 1 do 1,5 mg nikotyny.

Nikotynowa Terapia Zastępcza pozwala złagodzić objawy odstawienia papierosów i w kontrolowany sposób ułatwia wyciszenie receptorów nikotynowych [4]. NTZ zmniejsza też negatywny wpływ substancji smolistych powstających na skutek spalania tradycyjnych papierosów przy jednoczesnym zmniejszaniu głodu nikotynowego. Dzięki temu stopniowo spada ilość nikotyny dostarczanej do organizmu aż do zupełnego zakończenia terapii i rzucenia palenia tytoniu. Co istotne tradycyjne papierosy trzeba odstawić zupełnie od samego początku kuracji aby nie dublować dawki nikotyny, co mogłoby być szkodliwe dla organizmu. Kuracja preparatem z nikotyną trwa około 3 miesięcy i kosztuje w zależności od stopnia uzależnienia i wybranego produktu 150-300 złotych, co w porównaniu do pieniędzy wydawanych na papierosy jest i tak opłacalne.

UWAGA! Zanim nałogowy palacz sięgnie po leki na rzucanie palenia, powinien jednak skonsultować się z lekarzem, farmaceutą, terapeutą z poradni antynikotynowej lub ogólnopolskiej telefonicznej poradni dla palących (nr tel 801-108-108), gdzie można uzyskać profesjonalną pomoc w wyjściu z choroby, również jeżeli chodzi o dobór odpowiedniego leku i jego dawkowanie.

Co to jest cytyzyna?

Jest to roślinny alkaloid występujący u roślin z rodziny Papilionaceae. Jak działa cytyzyna? Jest częściowym agonistą receptorów nikotynowych i wykazuje do nich wysokie powinowactwo. Można powiedzieć, że działanie cytyzyny imituje działanie nikotyny. Efekty leczenia nikotynizmu preparatami z cytyzyną to spadek satysfakcji z palenia oraz złagodzenie objawów odstawienia nikotyny. Leki z cytyzyną sprawiają także, że nikotyna jest gorzej tolerowana przez organizm, co zniechęca do palenia. Już od lat 60 XX wieku tabletki i kapsułki z cytyzyną stosowane są jako lek wspomagający rzucanie palenia dostępny zarówno na receptę, jak i bez recepty. Obecnie tabletki z cytyzyną to leki generyczne zawierające 1,5 mg cytyzyny w każdej tabletce.

Leczenie uzależnienia od nikotyny jest tańsze od innych terapii farmakologicznych oraz posiada udowodnioną skuteczność. Badania porównujące skuteczność cytyzyny w stosunku do tabletek z nikotyną wykazały, że cytyzyna jest bardziej efektywnym lekiem na uzależnienie od nikotyny. Ponadto kuracja tabletkami z cytyzyną skuteczniej łagodzi objawy odstawienia nikotyny i sprawia, że satysfakcja z palenia jest niższa. Osoby zażywające tabletki z cytyzyną rzadziej wracają do nałogu, a jeżeli ma to miejsce, to dopiero po dłuższym okresie abstynencji w porównaniu do leczenia uzależnienia preparatami z nikotyną.

Jak stosować tabletki z cytyzyną? Kurację zaczyna się na kilka dni przed zupełnym zaprzestaniem palenia tytoniu (papierosy należy odstawić najpóźniej 5 dnia kuracji) rozpoczynając od zażywania jednej tabletki co 2 godziny - w sumie 6 tabletek na dobę. Co kilka dni wydłuża się przerwę czasową między kolejnymi dawkami, aż do 1-2 tabletek dziennie. Cała terapia trwa 25 dni. Początkowe dawkowanie musi być tak duże aby wysycić receptory nikotynowe cytyzyną i zablokować przyłączenie się do nich nikotyny. Warto dodać, że aby kuracja farmakologiczna była skuteczna niezbędna jest silna motywacja pacjenta do rzucenia nałogu.

Rzucanie palenia - najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Ile dni jest najgorszych przy rzucaniu palenia?

Najtrudniejszy okres podczas rzucania palenia przypada zazwyczaj na pierwsze kilka dni po odstawieniu nikotyny. Objawy odstawienne są zwykle najsilniejsze między 2. a 5. dniem, kiedy organizm przyzwyczaja się do braku substancji uzależniającej. W tym czasie mogą pojawić się rozdrażnienie, niepokój, problemy z koncentracją oraz silna chęć zapalenia papierosa. U większości osób intensywność tych objawów stopniowo maleje po około tygodniu lub dwóch. Warto pamiętać, że przebieg odstawienia jest indywidualny i może różnić się w zależności od stopnia uzależnienia.

Po jakim czasie zanika głód nikotynowy?

Najsilniejszy głód nikotynowy zwykle występuje w pierwszych dniach po rzuceniu palenia. Objawy fizycznego uzależnienia stopniowo słabną w ciągu kilku tygodni, choć krótkotrwałe napady chęci zapalenia mogą pojawiać się znacznie dłużej. U wielu osób wyraźna poprawa następuje po około 2-3 tygodniach abstynencji. Warto jednak pamiętać, że psychologiczne przywiązanie do nawyku może utrzymywać się przez miesiące, a nawet lata. Dlatego tak ważne jest wypracowanie nowych sposobów radzenia sobie ze stresem i codziennymi sytuacjami kojarzącymi się dotychczas z paleniem.

Czy płuca mogą w 100% zregenerować się po paleniu?

Po rzuceniu palenia płuca rozpoczynają proces regeneracji niemal natychmiast, jednak stopień odbudowy zależy od długości i intensywności nałogu. Już po kilku tygodniach poprawia się wydolność oddechowa, a rzęski w drogach oddechowych zaczynają skuteczniej usuwać zanieczyszczenia. U osób, które paliły przez wiele lat, część uszkodzeń może być trwała i nieodwracalna. Mimo to zaprzestanie palenia znacząco zmniejsza ryzyko wielu chorób płuc oraz poprawia ich funkcjonowanie. Nawet po wielu latach palenia organizm może odnieść duże korzyści zdrowotne z rezygnacji z papierosów.

Czym zastąpić nawyk palenia?

Zastąpienie odruchu palenia papierosa inną czynnością może ułatwić walkę z uzależnieniem. Wiele osób sięga po gumę do żucia bez cukru, zdrowe przekąski lub butelkę wody, aby zająć ręce i usta. Pomocna może być także aktywność fizyczna, nawet krótki spacer, który pozwala odwrócić uwagę od chęci zapalenia. Niektórzy korzystają z technik relaksacyjnych, ćwiczeń oddechowych lub hobby pomagających rozładować napięcie. Kluczowe jest znalezienie alternatywy, która będzie odpowiadać indywidualnym potrzebom i codziennym nawykom.

Co najbardziej pomaga rzucić palenie?

Największe szanse na skuteczne rzucenie palenia daje połączenie silnej motywacji z odpowiednim wsparciem. Pomocne mogą być: nikotynowa terapia zastępcza, leki na rzucanie palenia bez recepty lub przepisane przez lekarza oraz wsparcie psychologiczne. Ważne jest również przygotowanie planu działania na sytuacje kojarzące się z paleniem. Duże znaczenie ma wsparcie rodziny i znajomych, którzy mogą motywować do wytrwania w postanowieniu. Regularne przypominanie sobie korzyści zdrowotnych i finansowych wynikających z rzucenia palenia również zwiększa szanse na sukces.

Przypisy:

1. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/tobacco
2. https://pulsmedycyny.pl/z-powodu-palenia-co-roku-umiera-w-polsce-sredniej-wielkosci-miasto-945791
3. https://www.mp.pl/pacjent/psychiatria/uzaleznienia/70084,uzaleznienie-od-nikotyny
4. Epidemiologia palenia tytoniu i metody efektywnie wspierające walkę z uzależnieniem od nikotyny, Wojciech Wahl, Dorota Jędrzejczyk-Okońska, Adam Fronczak, Biul. Wydz. Farm. WUM, 2019, 5, 24-28
5. https://www.termedia.pl/mz/Poradnie-antynikotynowe-wracaja-do-lask,36118.html
6. Cytisine versus nicotine for smoking cessation. Walker N, Howe C, Glover M, McRobbie H, Barnes J, Nosa V, Parag V, Bassett B, Bullen C., N Engl J Med. 2014 Dec 18;371(25):2353-62