Hipotensja (niedociśnienie tętnicze) - czym jest i jak się objawia? Jak rozpoznać hipotonię i w jaki sposób ją leczyć? Czy zbyt niskie ciśnienie jest zagrożeniem dla zdrowia?

Czym jest hipotonia (hipotensja)?

Hipotonia, inaczej niedociśnienie tętnicze, to stan, w którym ciśnienie tętnicze krwi jest niższe niż przyjęte normy. Za wartości graniczne przyjmuje się ciśnienie skurczowe poniżej 100 mm Hg oraz ciśnienie rozkurczowe poniżej 60 mm Hg. Dla wielu osób może być to stan fizjologiczny, zwłaszcza u młodych, szczupłych czy bardzo aktywnych fizycznie. Czasami jednak zbyt niskie ciśnienie krwi może prowadzić do niedostatecznego ukrwienia i dotlenienia ważnych narządów. Typowe objawy to zawroty głowy, uczucie osłabienia, omdlenia, zaburzenia widzenia, a w cięższych przypadkach również zaburzenia rytmu serca czy utrata przytomności.

Ciśnienie tętnicze jest wynikiem działania dwóch mechanizmów: pojemności minutowej serca (zależnej od objętości wyrzutowej i częstości skurczów serca) oraz oporu obwodowego naczyń krwionośnych. Każde zaburzenie tych mechanizmów - na poziomie serca, naczyń lub układu nerwowego, może prowadzić do spadku ciśnienia.

Rodzaje hipotonii - hipotonia samoistna, wtórna i ortostatyczna

W medycynie wyróżnić można trzy główne rodzaje hipotonii:

• Hipotonia pierwotna (samoistna) często występuje u zdrowych, młodych osób. Zwykle nie daje objawów i nie wymaga leczenia. Może mieć podłoże genetyczne i być związana z naturalnie niższym napięciem układu nerwowego oraz większą elastycznością naczyń krwionośnych.
• Hipotonia wtórna związana z inną chorobą (np. chorobie Parkinsona, cukrzycy, chorobami układu krążenia lub układu nerwowego) bądź działaniem niektórych leków (np. beta-blokerów, leków moczopędnych, leków stosowanych w depresji). Może też towarzyszyć zaburzeniom hormonalnym, np. w niedoczynności nadnerczy (choroba Addisona) lub przysadki mózgowej (zespół Sheehana).
• Hipotonia ortostatyczna - objawia się nagłym spadkiem ciśnienia tętniczego po zmianie pozycji ciała z leżącej na stojącą. Rozpoznaje się ją, gdy w ciągu 3 minut po przyjęciu pozycji stojącej następuje spadek ciśnienia skurczowego o co najmniej 20 mm Hg lub rozkurczowego o co najmniej 10 mm Hg. Objawy to m.in. zawroty głowy, mroczki przed oczami, a nawet utrata przytomności. Często występuje u osób starszych, odwodnionych, a także jako efekt uboczny leków.

Sprawdź również: Niskie ciśnienie - objawy, przyczyny i czynniki ryzyka. Czym jest niedociśnienie, jak powstaje i czy niskie ciśnienie wymaga leczenia?.

Przyczyny hipotonii

Niskie ciśnienie tętnicze może mieć wiele przyczyn, które można podzielić na trzy podstawowe grupy:

• Zmniejszenie pojemności minutowej serca np. w wyniku niewydolności serca, zaburzeń rytmu, zwężenia zastawki aortalnej, tamponady serca czy znacznej utraty krwi. Również mogą ją spowodować niektóre leki jak beta-blokery czy leki moczopędne.
• Zmniejszenie oporu naczyniowego - rozszerzenie naczyń krwionośnych np. wskutek sepsy, reakcji anafilaktycznej czy uszkodzenia działania układu autonomicznego prowadzi do spadku ciśnienia tętniczego. W takich przypadkach mówi się o hipotonii typu dystrybucyjnego.
• Hipowolemia, czyli zbyt mała objętość krwi krążącej, może wynikać z odwodnienia (np. biegunka, wymioty, poty), nadmiernego oddawania moczu (np. w chorobach nadnerczy lub po przyjmowaniu leków moczopędnych), krwotoków czy utraty płynów w przebiegu urazów.

Objawy hipotonii - jak rozpoznać niedociśnienie?

Niskie ciśnienie tętnicze krwi (hipotensja) często przebiega bezobjawowo. W niektórych przypadkach może powodować zawroty głowy, osłabienie, nudności, nieostre widzenie, uczucie zmęczenia, a w skrajnych przypadkach omdlenia. Objawy te są wynikiem niedostatecznego przepływu krwi do mózgu i innych narządów, co może prowadzić do ich niedotlenienia. Szczególnie narażone są osoby starsze oraz pacjenci z chorobami układu nerwowego. Wartości ciśnienia tętniczego poniżej 100/60 mm Hg uznaje się za niskie i wymagające konsultacji lekarskiej, zwłaszcza jeśli towarzyszą im wymienione wcześniej objawy.

Hipotonia ortostatyczna - czym jest?

Hipotonia ortostatyczna, znana również jako niedociśnienie ortostatyczne, to stan charakteryzujący się nagłym spadkiem ciśnienia tętniczego krwi podczas zmiany pozycji ciała z leżącej na stojącą. Zgodnie z kryteriami diagnostycznymi, rozpoznaje się ją, gdy w ciągu 3 minut po przyjęciu pozycji stojącej dochodzi do obniżenia skurczowego ciśnienia tętniczego krwi o co najmniej 20 mm Hg lub rozkurczowego o co najmniej 10 mm Hg.

Objawy hipotonii ortostatycznej obejmują zawroty głowy, osłabienie, zaburzenia widzenia, a w niektórych przypadkach nawet omdlenia. Są one wynikiem niedostatecznego przepływu krwi do mózgu i innych narządów po zmianie pozycji ciała. Stan ten jest szczególnie powszechny u osób starszych oraz pacjentów z chorobami układu autonomicznego takimi jak choroba Parkinsona czy neuropatia cukrzycowa.

Przeczytaj także: Zawroty głowy - co oznaczają, objawy, przyczyny i leczenie zawrotów głowy.

W diagnostyce hipotonii ortostatycznej kluczowe jest regularne mierzenie ciśnienia tętniczego w różnych pozycjach ciała, zwłaszcza w ciągu 3 minut po przyjęciu pozycji stojącej. Leczenie obejmuje zarówno metody niefarmakologiczne, (zwiększenie spożycia płynów, noszenie pończoch uciskowych czy unikanie nagłych zmian pozycji ciała), jak i leczenie farmakologiczne w przypadkach bardziej zaawansowanych. 

Hipotonia wtórna - niedociśnienie jako objaw innych chorób

Hipotonia wtórna występuje jako skutek innej przewlekłej choroby lub działania niektórych leków. Do najczęstszych przyczyn należą: choroby endokrynologiczne (np. niedoczynność nadnerczy), choroby serca (np. niewydolność serca), zaburzenia neurologiczne (np. neuropatie autonomiczne), a także odwodnienie i utrata krwi. Ponadto do spadku ciśnienia tętniczego może prowadzić przyjmowanie niektórych leków takich jak diuretyki, beta-blokery czy leki przeciwdepresyjne.

Hipotonia mięśniowa a hipotensja

Hipotonia mięśniowa to stan, w którym dochodzi do znacznego obniżenia napięcia mięśniowego, co skutkuje osłabieniem siły mięśniowej i wiotkością kończyn. Choć termin „hipotonia” pojawia się zarówno w kontekście układu mięśniowego, jak i krążenia, są to dwa odrębne pojęcia. Hipotonia mięśniowa nie odnosi się do wartości ciśnienia tętniczego krwi, lecz do zaburzeń neuromięśniowych. Może być wrodzona (np. w przebiegu zespołu Downa, zespołu Pradera-Williego, dystrofii mięśniowej) lub nabyta, wynikająca z uszkodzenia ośrodkowego lub obwodowego układu nerwowego np. w wyniku porażenia mózgowego czy encefalopatii.

Osoby z hipotonią mięśniową często mają trudności z utrzymaniem postawy ciała, słabą stabilizację tułowia, problemy z koordynacją i opóźniony rozwój ruchowy. W leczeniu kluczową rolę odgrywa fizjoterapia, terapia sensoryczna oraz wspomaganie rozwoju psychoruchowego dziecka od najmłodszych lat. W przeciwieństwie do hipotensji, która dotyczy obniżonych wartości ciśnienia tętniczego i może być wskazaniem do farmakoterapii, hipotonia mięśniowa leczona jest głównie niefarmakologicznie, przez specjalistyczne ćwiczenia i terapie.

Leczenie hipotonii - metody farmakologiczne i niefarmakologiczne

Leczenie hipotonii zależy przede wszystkim od jej rodzaju, nasilenia objawów oraz obecności współistniejących chorób przewlekłych. W przypadkach, gdy hipotonia może przebiegać bezobjawowo, często wystarczające są metody niefarmakologiczne:

• odpowiednia dieta 
• zwiększenie spożycia płynów 
• dosalanie posiłków 
• unikanie gwałtownych zmian pozycji ciała 
• umiarkowana, ale regularna aktywność fizyczna 
• wysokie ułożenie głowy w trakcie snu 

W cięższych przypadkach lub u pacjentów z hipotonią ortostatyczną czy wtórną, konieczna może być farmakoterapia. Leki takie jak fludrokortyzon (działający poprzez zatrzymanie sodu i wody) czy midodryna (działająca obkurczająco na naczynia krwionośne) pomagają podwyższyć wartości ciśnienia tętniczego krwi. Niekiedy stosuje się też inhibitory cholinoesterazy (np. pyridostygminę).

Domowe sposoby na niedociśnienie - jak naturalnie podnieść ciśnienie?

Niedociśnienie może skutecznie utrudniać codzienne funkcjonowanie. Choć w niektórych przypadkach konieczne jest leczenie farmakologiczne, podstawą terapii pozostają niefarmakologiczne, naturalne sposoby, które można wdrożyć samodzielnie w domu. W przypadku niedociśnienia, w szczególności typu ortostatycznego, wśród domowych sposobów wymienić można:

• ograniczenie spożycia alkoholu
• częstsze, mniejsze posiłki o niskiej zawartości węglowodanów
• wypicie 500 ml wody w 2–3 minuty przed spodziewanym wysiłkiem lub zmianą pozycji
• uniesienie wezgłowia łóżka o 20–30 cm
• unikanie długiego stania i nagłego wstawania
• siedzenie zamiast stania, jeśli to możliwe
• noszenie elastycznego pasa uciskowego na brzuch
• regularne ćwiczenia wzmacniające dolne partie ciała
• aktywność fizyczna o minimalnym obciążeniu ortostatycznym: jazda na trójkołowcu, pływanie, ćwiczenia w pozycji półleżącej
• użycie składanego krzesełka w sytuacjach ryzyka omdlenia
• zwiększenie spożycia soli (do 10 g dziennie) i płynów (2–3 l dziennie)
• kontrola i przegląd przyjmowanych leków

Hipotonia a nadciśnienie tętnicze

Hipotonia i nadciśnienie tętnicze to dwa przeciwstawne stany dotyczące ciśnienia krwi. Podczas gdy nadciśnienie charakteryzuje się podwyższonymi wartościami ciśnienia tętniczego, hipotonia oznacza jego obniżenie. Oba stany mogą prowadzić do poważnych powikłań zdrowotnych, takich jak uszkodzenie narządów czy zwiększone ryzyko upadków i omdleń.

Więcej informacji o nadciśnieniu tętniczym znajdziesz tutaj: https://www.aptekaolmed.pl/blog/artykul/nadcisnienie-tetnicze-czym-jest-normy-nadcisnienia-jak-leczyc-nadcisnienie-tetnicze,345.html.

Niskie ciśnienie krwi - najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czym grozi hipotensja?

Hipotensja, czyli zbyt niskie ciśnienie tętnicze, może prowadzić do niedostatecznego ukrwienia narządów, zwłaszcza mózgu. Skutkiem tego są zawroty głowy, zaburzenia koncentracji, a w cięższych przypadkach omdlenia i upadki. Przewlekła hipotensja zwiększa ryzyko urazów, szczególnie u osób starszych. W skrajnych sytuacjach, zwłaszcza przy gwałtownym spadku ciśnienia, może dojść do wstrząsu i zagrożenia życia.

Jakie są leki na hipotensję?

Leczenie farmakologiczne hipotensji stosuje się głównie w przypadkach objawowych lub wtórnych do innych chorób. Do leków podnoszących ciśnienie należą m.in. midodryna czy fludrokortyzon, które zwiększają napięcie naczyń lub objętość krwi krążącej. Terapia zawsze powinna być dobrana indywidualnie przez lekarza, po ustaleniu przyczyny niskiego ciśnienia. U wielu pacjentów podstawą leczenia pozostają jednak metody niefarmakologiczne, takie jak odpowiednie nawodnienie i dieta.

Jakie są przyczyny hipotonii?

Przyczyny hipotonii mogą być bardzo zróżnicowane i obejmują zarówno czynniki fizjologiczne, jak i chorobowe. Niskie ciśnienie często występuje u osób młodych, szczupłych i aktywnych fizycznie jako wariant normy. Może być także wynikiem odwodnienia, niedoborów elektrolitów, zaburzeń hormonalnych lub chorób serca. Hipotensja bywa również działaniem niepożądanym niektórych leków, np. moczopędnych czy obniżających ciśnienie.

Jak się człowiek czuje przy niskim ciśnieniu?

Osoba z niskim ciśnieniem często odczuwa przewlekłe zmęczenie i osłabienie. Typowe są także zawroty głowy, szczególnie przy nagłym wstawaniu, uczucie „pustki” w głowie oraz senność. U niektórych pojawiają się zimne dłonie i stopy, nudności lub zaburzenia widzenia. Nasilenie objawów jest bardzo indywidualne i nie zawsze koreluje bezpośrednio z wartością ciśnienia.

Jakie są przyczyny hipotonii?

Hipotonia może mieć charakter pierwotny lub wtórny, zależnie od mechanizmu jej powstania. Do częstych przyczyn należą odwodnienie, utrata krwi, infekcje oraz długotrwałe unieruchomienie. Niskie ciśnienie może także towarzyszyć chorobom neurologicznym, endokrynologicznym lub zaburzeniom pracy układu autonomicznego. U części osób hipotonia ma charakter ortostatyczny i pojawia się głównie przy zmianie pozycji ciała.

Przypisy

1. Sharma, Sandeep, Muhammad F. Hashmi, and Priyanka T. Bhattacharya. „Hypotension". StatPearls Publishing, 2023.
2. Wieling, Wouter, et al. "Diagnosis and treatment of orthostatic hypotension." The Lancet Neurology 1.8 (2022): 735-746.
3. Gajewski P. Interna Szczeklika. Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, 2022.
4. Wysokiński A. W gabinecie lekarza specjalisty. Kardiologia. Gerontokardiologia. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2020.
5. Lesiak M. Kardiologia w gabinecie lekarza Podstawowej Opieki Zdrowotnej. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2018.
6. Hale, Genevieve M., Jose Valdes, and Michael Brenner. "The treatment of primary orthostatic hypotension." Annals of Pharmacotherapy 51.5 (2017): 417-428.
7. Eschlböck, Sabine, Gregor Wenning, and Alessandra Fanciulli. "Evidence-based treatment of neurogenic orthostatic hypotension and related symptoms." Journal of Neural Transmission 124 (2017): 1567-1605.
8. Korbut R. Farmakologia. Repetytorium. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2015.