Hemoroidy – przyczyny, objawy i leczenie hemoroidów. Czym są hemoroidy zewnętrzne i wewnętrzne? Jak rozpoznać pierwsze objawy żylaków odbytu, jak im zapobiegać i czy warto wypróbować domowe sposoby na hemoroidy?

Hemoroidy – przyczyny, objawy i leczenie hemoroidów

Hemoroidy to niewielkie guzki krwawnicze stanowiące naturalną strukturę odbytu. Zazwyczaj mają kształt małych poduszeczek wypełnionych krwią i spełniają ważną rolę - uszczelniają odbyt i uczestniczą w procesie wydalania. W potocznym języku "hemoroidy" to także nazwa choroby hemoroidalnej, określanej równolegle jako żylaki odbytu. Co zrobić, gdy zauważymy krew na papierze toaletowym lub wyczujemy powiększenie struktur na zewnątrz odbytu? Jak wygląda leczenie zachowawcze choroby hemoroidalnej, a kiedy konieczne jest leczenie chirurgiczne? Czy maści i czopki na hemoroidy oraz inne preparaty z apteki mogą skutecznie złagodzić objawy? Poznaj najważniejsze informacje o tej przypadłości i sprawdź, jak jej zapobiegać.

Czym są hemoroidy wewnętrzne i zewnętrzne?

Hemoroidy można podzielić na hemoroidy wewnętrzne i zewnętrzne. Granicą między nimi jest tzw. linia grzebieniasta, czyli brzeg odbytu.

Hemoroidy wewnętrzne to guzki krwawnicze umiejscowione pod błoną śluzową odbytu. W początkowej fazie choroby mogą być niewyczuwalne i bezbolesne, a ich obecność można rozpoznać po jasnoczerwonej krwi pojawiającej się na stolcu lub na papierze toaletowym. Hemoroidy wewnętrzne dzielimy na cztery stopnie zaawansowania:

• Hemoroidy I stopnia - choroba hemoroidalna jest ograniczona do poszerzonych naczyń żylnych, hemoroidy w tym stadium nie wypadają z odbytu. Można je zaobserwować wyłącznie za pomocą anoskopu, który pozwala penetrować kanał odbytu i ocenić stan końcowego odcinka odbytnicy. 
• Hemoroidy II stopnia - powiększone hemoroidy mogą okresowo wypadać poza odbyt przy próbie parcia, jednak cofają się samoistnie. Mogą pojawić się sporadyczne krwawienia z odbytu, świąd odbytu, pieczenie okolicy odbytu oraz uczucie niepełnego wypróżnienia. 
• Hemoroidy III stopnia - guzki krwawnicze wypadają zarówno przy parciu podczas wypróżnienia, jak i przy zwiększonym wysiłku fizycznym. Na stolcu może pojawiać się śluz. Wypadające guzki można odprowadzić do wnętrza odbytu ręcznie. 
• Hemoroidy IV stopnia - guzki stale pozostają widoczne na zewnątrz odbytu i nie można ich odprowadzić do środka. Powodują ostry ból, krwawienie z odbytu oraz śluz na stolcu, a w skrajnych przypadkach może wystąpić nietrzymanie stolca. 

Hemoroidy zewnętrzne są widoczne w okolicy odbytu jako sinawe guzki. Powodują ból, świąd i pieczenie. Ze względu na swoją lokalizację hemoroidy zewnętrzne są łatwe do samodzielnego rozpoznania przez chorego. Oprócz hemoroidów wewnętrznych i zewnętrznych wyróżnia się także postać mieszaną, obejmującą jednocześnie oba sploty żylne.

Choroba hemoroidalna dotyka około 11% populacji ogólnej, z największą częstością między 45 a 65 rokiem życia, choć objawy i przyczyny mogą dotyczyć kobiet, mężczyzn i dzieci w praktycznie każdym wieku.

Przyczyny powstawania hemoroidów

Przyczyny choroby hemoroidalnej są złożone i częściowo niewyjaśnione. Powiększone hemoroidy powstają w wyniku nadmiernego wypełnienia krwią lub zastoju w naczyniach krwionośnych w okolicy odbytu. Według wielu specjalistów na powstawaniu żylaków odbytu największy wpływ mają stres, zła dieta i brak ruchu. Do najczęstszych czynników ryzyka należą:

• nawykowe zaparcia i długotrwałe parcie na stolec 
• przewlekła biegunka 
• siedzący tryb życia 
• ciąża i poród 
• długodystansowe biegi i intensywny wysiłek fizyczny 
• zbyt długie przebywanie w toalecie 

Hemoroidy mogą towarzyszyć również poważniejszym schorzeniom, takim jak marskość wątroby, guzy miednicy małej czy wrodzony brak zastawek żylnych w żyłach trzewnych.

Hemoroidy - objawy żylaków odbytu

Dominującym objawem choroby hemoroidalnej jest krwawienie z odbytu - świeżą, jasnoczerwoną krwią towarzyszącą wypróżnieniu. WAŻNE! Obecność ciemnej, wiśniowej krwi lub smolistego stolca wskazuje na inne, zwykle poważniejsze przyczyny krwawienia i wymaga niezwłocznej diagnostyki. Pozostałe objawy żylaków odbytu to:

• świąd odbytu i pieczenie okolicy odbytu 
• ból, podrażnienie i dyskomfort w okolicy odbytu 
• uczucie niecałkowitego wypróżnienia 
• wyciek śluzu 
• parcie na stolec
• wypadanie guzków poza kanał odbytu w bardziej zaawansowanych stadiach 

Rozpoznanie hemoroidów i badania różnicujące w celu wykluczenia raka jelita grubego

Podstawą rozpoznania każdej choroby jest badanie kliniczne. Nie należy bagatelizować objawów żylaków odbytu. Do potwierdzenia choroby hemoroidalnej, poza charakterystycznym obrazem klinicznym, konieczne są dodatkowe badania: per rectum, anoskopia, rektoskopia lub kolonoskopia. Szczególnie istotne jest wykluczenie innych przyczyn krwawienia z odbytu, w tym raka jelita grubego - kolonoskopię należy wykonać bezwzględnie u osób po 45 roku życia oraz u każdej osoby z niedokrwistością z niedoboru żelaza. Warto pamiętać, że hemoroidy nie wykluczają raka jelita grubego. Choroby o podobnym przebiegu, mylone z hemoroidami, to szczelina odbytu, przetoki oraz ropnie odbytowo-odbytnicze.

Hemoroidy - leczenie

Leczenie hemoroidów zależy od stopnia zaawansowania choroby, nasilenia objawów oraz wieku i stanu ogólnego pacjenta. Wyróżnia się leczenie zachowawcze, leczenie zabiegowe i leczenie chirurgiczne. Lekarz powinien każdorazowo ustalić, czy za chorobą hemoroidalną nie kryją się inne, poważniejsze dolegliwości.

Stosuje się leczenie zachowawcze na każdym etapie choroby hemoroidalnej jako podstawę terapii lub uzupełnienie metod zabiegowych. Obejmuje ono dietę zmniejszającą ryzyko zaparć, leki zwiększające napięcie ścian naczyń żylnych i zmniejszające ich przepuszczalność (zawierające diosminę, hesperydynę lub wyciąg z ruszczyka) oraz maści i czopki na hemoroidy o działaniu przeciwzapalnym i miejscowo ochronnym.

Do popularnych sposobów łagodzenia objawów należą wszelkiego rodzaju maści, kremy i czopki dostępne w aptekach. W leczeniu miejscowym zastosowanie mają preparaty zawierające substancje miejscowo znieczulające (np. lidokainę), łagodzące świąd odbytu (np. tlenek cynku), działające ściągająco (np. tlenek bizmutu, taninę) oraz o właściwościach antyseptycznych. Odpowiednie leczenie wymaga doboru preparatu do rodzaju i nasilenia objawów.

Poniżej wymieniono przykładowe preparaty dostępne na polskim rynku farmaceutycznym:

• PROCTOMINA - maść doodbytnicza 
• PROCTO-HEMOLAN COMFORT - żel do mycia odbytu 
• POSTERISAN - czopki 
• PROCTO-HEMOLAN - krem doodbytniczy   
• Procto-Glyvenol - krem doodbytniczy   
• DIH MAX COMFORT - tabletki
• AESCULAN - maść 

Poza stosowaniem kremów, żeli i czopków na hemoroidy zalecane jest przyjmowanie leków i suplementów zawierających diosminę i hesperydynę. Do preparatów z tymi substancjami należą:

• Diosminex 
• Diohespan Max
• DIH Max Comfort
• Diosminex Max 
• Detramax 

Osobną grupę stanowią preparaty flebotoniczne o innym składzie czynnym. Aescin (zawierający escynę pozyskiwaną z nasion kasztanowca) oraz Dobenox Forte (zawierający dobesylan wapnia) wpływają na napięcie i przepuszczalność naczyń żylnych poprzez odmienny mechanizm działania niż diosmina i hesperydyna. Stosuje się je w chorobach żylnych, w tym w leczeniu objawowym choroby hemoroidalnej, jednak nie należą do grupy preparatów diosminowo-hesperydynowych.

Domowe sposoby na hemoroidy

Do popularnych domowych metod łagodzenia objawów żylaków odbytu należą nasiadówki, ciepłe kąpiele, okłady i ziołowe herbatki. Nasiadówki polegają na siedzeniu przez około 10 minut w letniej wodzie z dodatkiem wywaru z kory dębu lub rumianku. W przypadku choroby hemoroidalnej bardzo ważne jest też zachowanie odpowiedniej higieny intymnej i regularne przemywanie okolicy odbytu ciepłą wodą. Leczenie domowymi metodami jest skuteczne wyłącznie w zakresie łagodzenia objawów we wczesnym stadium. Jeżeli domowe metody nie przynoszą efektów, zalecana jest wizyta u lekarza pierwszego kontaktu, który może skierować do chirurga lub proktologa.

Hemoroidy a dieta. Czy właściwy jadłospis pomoże zapobiegać schorzeniu?

W walce z hemoroidami kluczową rolę odgrywa dieta bogata w błonnik, która sprawia, że masy kałowe swobodnie przesuwają się w świetle jelita, zmniejszając ryzyko zaparć. Produkty zawierające duże ilości błonnika to:

• suszone owoce takie jak śliwki, morele i figi 
• makarony i kasze pełnoziarniste
• pieczywo pełnoziarniste 
• surowe owoce m.in. maliny, porzeczki, jagody, gruszki, jabłka i pomarańcze 
• warzywa takie jak buraki, brokuły, kalafior szpinak czy marchew 

Przy chorobie hemoroidalnej należy unikać ostrych przypraw, pikantnych sosów, kawy, alkoholu w każdej postaci, napojów gazowanych i energetyków. Niewskazane są też czekolada, rośliny strączkowe i orzechy. Ważne jest przyjmowanie odpowiedniej ilości płynów - około 2,5 litra na dobę. Dodatkowo tradycyjną dietę warto uzupełnić o suplementy zawierające flawonoidy, które zwiększają napięcie naczyń i zmniejszają ich przepuszczalność i kruchość.

Hemoroidy w ciąży

Hemoroidy w ciąży nie są rzadkim problemem. Najczęściej pojawiają się w trzecim trymestrze, gdy rosnący brzuch coraz mocniej uciska naczynia krwionośne w okolicy miednicy, sprzyjając powstawaniu guzków krwawniczych. Drugą istotną przyczyną są wywołane zmianami hormonalnymi zaparcia i obniżona aktywność układu pokarmowego. Typowe objawy to ból, świąd odbytu, krwawienie i wyczuwalne guzki w okolicy odbytu. Na rynku dostępne są bezpieczne dla kobiet w ciąży preparaty, takie jak Posterisan, Procto-Glyvenol i Hemorol, działające miejscowo, co ogranicza ich wpływ na płód. Dolegliwości mogą się nasilić podczas porodu naturalnego, jednak odpowiednie leczenie, unikanie dźwigania ciężarów i zbilansowana dieta skutecznie je łagodzą.

Inne metody leczenia hemoroidów

Jeśli leczenie zachowawcze jest niewystarczające, stosuje się metody mało inwazyjne. Należą do nich zakładanie gumowych opasek na hemoroidy (metoda Barrona), skleroterapia polegająca na wstrzykiwaniu środków zamykających dopływ krwi do guzków, koagulacja laserowa, elektrokoagulacja i krioterapia. Leczenie zabiegowe wiąże się z ryzykiem nawrotu choroby hemoroidalnej. W przypadkach zaawansowanych, gdy metody mało inwazyjne nie przynoszą skutku, konieczne może być leczenie chirurgiczne, czyli hemoroidektomia. Zabieg ten jest bolesny i obarczony ryzykiem powikłań wczesnych (krwawienie, zakażenie, zatrzymanie moczu) i późnych (przetoki, nawrót choroby, sporadycznie nietrzymanie gazów i stolca).

Hemoroidy - najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Po czym poznać, że ma się hemoroidy?

Hemoroidy najczęściej objawiają się świądem, pieczeniem lub dyskomfortem w okolicy odbytu. Charakterystycznym symptomem jest także pojawienie się jasnoczerwonej krwi na papierze toaletowym lub w stolcu. Niektóre osoby wyczuwają niewielkie guzki lub obrzęk w okolicy odbytu. Przy bardziej zaawansowanych zmianach może występować ból, zwłaszcza podczas wypróżniania. Jeśli objawy utrzymują się przez dłuższy czas, warto skonsultować się z lekarzem w celu potwierdzenia diagnozy.

Czy hemoroidy same znikną?

Niewielkie hemoroidy mogą czasami ustąpić samoistnie, szczególnie jeśli zostaną wyeliminowane czynniki sprzyjające ich powstawaniu. Pomocne jest zwiększenie ilości błonnika w diecie, odpowiednie nawodnienie oraz unikanie zaparć. Wiele osób obserwuje poprawę po wprowadzeniu zdrowych nawyków związanych z wypróżnianiem. Jednak bardziej zaawansowane hemoroidy zwykle wymagają leczenia farmakologicznego lub zabiegowego. Ignorowanie objawów może prowadzić do ich nasilenia i częstszych nawrotów.

Jak wyleczyć hemoroidy w odbycie?

Leczenie hemoroidów zależy od stopnia zaawansowania zmian i nasilenia objawów. W początkowych stadiach często stosuje się maści, czopki oraz preparaty łagodzące stan zapalny i świąd. Duże znaczenie ma również dieta bogata w błonnik, regularna aktywność fizyczna i odpowiednie nawodnienie. W przypadku bardziej zaawansowanych hemoroidów lekarz może zaproponować zabiegi małoinwazyjne lub leczenie chirurgiczne. Wczesne rozpoczęcie terapii zwiększa szanse na skuteczne opanowanie dolegliwości.

Z czym można pomylić hemoroidy?

Objawy hemoroidów mogą przypominać inne schorzenia okolicy odbytu. Do najczęściej mylonych chorób należą szczelina odbytu, ropień okołoodbytowy oraz przetoka odbytu. Krwawienie z odbytu może być również związane z polipami lub poważniejszymi chorobami jelita grubego. Dlatego nie należy zakładać, że każde krwawienie jest spowodowane hemoroidami. W razie wątpliwości konieczna jest konsultacja lekarska i odpowiednia diagnostyka.

Czym grożą nieleczone hemoroidy?

Nieleczone hemoroidy mogą prowadzić do nasilenia bólu, świądu i krwawień. Przewlekła utrata krwi w niektórych przypadkach zwiększa ryzyko rozwoju niedokrwistości. Powiększone guzki krwawnicze mogą również wypadać na zewnątrz odbytu, powodując znaczny dyskomfort. Z czasem objawy mogą utrudniać codzienne funkcjonowanie i obniżać jakość życia. Wczesne leczenie pomaga ograniczyć ryzyko powikłań i poprawić komfort pacjenta.

Przypisy

1. Liang, Yicheng, et al. "Natural products with potential effects on hemorrhoids: a review." Molecules 29.11 (2024): 2673.
2. Gajewski P. Interna Szczeklika, Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, 2022.
3. Kalkdijk, Jenneke, et al. "Functional constipation in patients with hemorrhoids: a systematic review and meta-analysis." European journal of gastroenterology & hepatology 34.8 (2022): 813-822.
4. Poskus, Tomas, et al. "Preventing hemorrhoids during pregnancy: a multicenter, randomized clinical trial." BMC pregnancy and childbirth 22.1 (2022): 374.