Grzybica jamy ustnej - przyczyny, objawy grzybicy jamy ustnej i diagnostyka. Jak przebiega i na czym polega leczenie grzybiczego zapalenia gardła i przełyku?

Czym jest grzybicze zapalenie gardła i przełyku?

Grzybica przełyku to zakażenie wywołane przez grzyby, rozwijające się w przełyku. Najczęściej powodowana jest przez drożdżaki z rodzaju Candida, zazwyczaj przez gatunek Candida albicans. Patologiczne namnożenie się drożdżaków w gardle głównie obserwowane jest u osób z obniżoną odpornością. Candida spp. może stanowić element naturalnej flory przewodu pokarmowego. Prawidłowo funkcjonujący układ immunologiczny zapobiega rozwojowi infekcji i nadmiernemu namnożeniu się drożdżaków. Czasami jednak w przebiegu chorób czy podawania silnych leków (immunosupresyjne, chemioterapeutyki) dochodzi do jego osłabienia. Rozwijające się zakażenie początkowo widoczne jest w badaniu endoskopowym jako drobne, jasne plamki. Wraz z jego postępem, plamki mogą zwiększać swoją średnicę i zlewać się ze sobą. W bardziej zaawansowanych przypadkach strzępki grzybów nie tylko wrastają pomiędzy komórki nabłonka, ale także w drobne naczynia krwionośne. Procesy te prowadzą do rozwoju stanu zapalnego, obrzęków i krwawienia. Kandydoza może rozwijać się także w innych częściach przewodu pokarmowego - jamie ustnej, gardle jelitach, a także poza układem pokarmowym - na skórze i paznokciach, w drogach moczowych, w okolicy narządów płciowych.

Drożdżakowe zapalenie błony śluzowej gardła może mieć charakter przewlekły lub ostry. Rozwijające się zmiany grzybicze mogą powodować trudności w przełykaniu, zaczerwienienie i ból gardła. W badaniu można zaobserwować biały nalot na migdałkach podniebiennych i ścianie gardła.

Grzybica jamy ustnej

Najczęstszą przyczyną grzybiczego zapalenia jamy ustnej, podobnie jak w zakażeniu grzybiczym gardła czy przełyku, są drożdżaki Candida albicans. Zmiany rozwijają się na błonie śluzowej policzków, języka, przedsionka jamy ustnej. Mogą występować m.in. pod postacią zapalenia kącików ust, pleśniawek, nadżerek, kandydozy zanikowej czy hiperplastycznej.

Sprawdź również: Bakteryjne zapalenie gardła - przyczyny, objawy, leczenie. Wirusowe czy bakteryjne zapalenie gardła - różnice w objawach.

Przyczyny grzybiczego zapalenia gardła

Grzybicze zapalenie gardła i migdałków podniebiennych, tak jak i przełyku, najczęściej powodowane jest przez drożdżaki Candida albicans. Zakażenie może być także powodowane przez grzyby z rodzajów Blastomyces, Histoplasma, Coccidioides, jak również oportunistyczne grzyby z rodzajów Mucor, Aspergillus, Trichosporon, Rhizopus. Drobnoustroje oportunistyczne zazwyczaj wywołują grzybice tylko u osób ze znacznie obniżoną odpornością.

Patologiczne namnażanie się drożdżaków może być spowodowane różnymi procesami. Najczęściej występuje w zaburzeniach funkcjonowania układu odpornościowego i zaburzenia flory bakteryjnej jamy ustnej oraz całego przewodu pokarmowego. Szczególnie narażone na wystąpienie grzybicy przewodu pokarmowego są osoby:

• przyjmujące leki immunosupresyjne 
• stosujące kortykosteroidy
• przyjmujące leki hamujące wydzielanie żołądkowe 
• podczas chemioterapii i/lub radioterapii 
• z obniżoną odpornością organizmu 
• z zakażeniem HIV / rozwiniętym AIDS 
• chorujące onkologicznie 
• często stosujące antybiotyki 
• z zaburzoną mikroflorą jelitową 
• z cukrzycą 
• z chorobami układu krążenia 
• z niedoczynnością przytarczyc 
• z chorobami zakaźnymi o podłożu bakteryjnym lub wirusowym 
• z toczniem trzewnym 
• z niedrożnością przełyku 
• po zabiegach chirurgicznych (transplantacje, implantacje protez, zakładanie cewników) 
• noworodki z niską masą urodzeniową 
• niedożywione 
• alkoholicy 
• narkomani 
• z niedoborami witamin z grupy B, witaminy A, żelaza 
• stosujące dietę bogatą w cukry proste 

W przypadku grzybicy jamy ustnej dodatkowe czynniki ryzyka to zła higiena jamy ustnej, ubytki próchnicze w zębach, uszkodzenia błony śluzowej przez aparaty ortodontyczne lub protezy (jednym ze sposobów na zapobieganie otarciom w jamie ustnej, jest aplikowanie wosku ortodontycznego na ostre części aparatów lub protez: https://www.aptekaolmed.pl/kategoria/wosk-ortodontyczny,1356.html).

Objawy grzybicy przełyku i gardła

U większości chorych grzybica przełyku nie powoduje objawów. Przy jej większym nasileniu pojawić się mogą dolegliwości takie jak:

• ból przy przełykaniu 
• ból za mostkiem promieniujący do pleców 
• nudności
• suchy kaszel 
• zgaga 

Do oceny stopnia zaawansowania kandydozy przełyku używana jest klasyfikacja Kodsiego:

• stopień 1 - kilka niewielkich (do 2 mm) białawych, lekko wypukłych płytek grzybiczych, bez owrzodzeń 
• stopień 2 - liczne, uniesione białawe płytki grzybicze o wymiarze ponad 2 mm, bez owrzodzeń 
• stopień 3 - liczne, zlewające się ze sobą, wypukłe (uniesione) białawe naloty, mogą towarzyszyć im owrzodzenia 
• stopień 4 - obraz endoskopowy podobny jak w stopniu 3, jednak błona śluzowa przełyku jest dodatkowo krucha i podatna na urazy 

W przypadku rozwoju grzybicy w okolicy gardła i migdałków podniebiennych charakterystyczne objawy jakie mogą wystąpić to:

• zaczerwienienie błony śluzowej gardła 
• ból gardła 
• ból przy przełykaniu 
• bolesne afty i nadżerki w błonie śluzowej 
• osłabienie 
• złe samopoczucie 
• podwyższona temperatura ciała 
• uczucie przeszkody w gardle 
• kaszel 
• zmniejszenie apetytu 
• powiększenie węzłów chłonnych podżuchwowych i szyjnych 

Istnieją przypadki, w których zakażenie jest tak zaawansowane, że komórki drożdżaków Candida mogą dostać się do krwi, powodując kandydemię z wysoką gorączką, dreszczami i bólami brzucha.

Diagnostyka grzybicy gardła i migdałków podniebiennych

W diagnostyce grzybic górnego odcinka przewodu pokarmowego (jama ustna, przełyk, gardło) rozpoznanie stawiane jest na podstawie obrazu klinicznego oraz wymazu z gardła z wykonanym badaniem mykologicznym i antymykogramem. Grzybicę przełyku rozpoznaje się podczas gastroskopii z dodatkowym badaniem immunologicznym.

Leczenie grzybicy gardła

W pierwszej kolejności stosowane jest leczenie miejscowe. Popularne są preparaty w płynie do pędzlowania jamy ustnej i gardła np. z fioletem gencjanowy 1%, roztwór chlorheksydyny 0,2%, preparaty z nystatyną (m.in. proszki do sporządzenia roztworu do płukania jamy ustnej i gardła). Dostępne są także żele do stosowania miejscowego z mikonazolem lub klotrimazolem. W przypadku, gdy zmiany są w miejscach, które ciężko leczyć miejscowo lub rozprzestrzenią się głębiej np. do przełyku, pacjent z reguły dostaje leki przeciwgrzybicze w postaci tabletek. Najczęściej stosowana substancja w leczeniu grzybicy układu pokarmowego to flukonazol. Jeżeli występuje oporność na ten lek, potencjalne zamienniki to m.in. itrakonazol, worykonazol lub pozakonazol.

Domowe sposoby na kandydozę jamy ustnej i gardła

Leczenie grzybicy jamy ustnej i gardła można wspomóc domowymi sposobami. Należy je stosować jako uzupełnienie tradycyjnego leczenia, a nie jako jedyną formę. Popularne domowe sposoby na grzybice jamy ustnej i gardła to płukanki z dodatkiem olejku z drzewa herbacianego, olejku z oregano. Niezbędnym elementem leczenia kandydozy jest odpowiednia dieta. Jednym z objawów kandydozy może być zwiększona ochota na jedzenie słodkich produktów. Powinniśmy jednak działać przeciwstawnie, ponieważ cukry proste sprzyjają namnażaniu drożdżaków. Dieta powinna mieć niski indeks glikemiczny. Powinno się ograniczyć produkty takie jak:

• słodycze 
• miód 
• cukier 
• ciasta, ciasteczka 
• czekolady, żeli, cukierki 
• soki owocowe 
• piwo 
• słodkie napoje 
• alkohol 
• jasny makaron, kasza manna 
• ryż biały 
• produkty zbożowe z białej mąki 
• pieczywo na drożdżach 
• sery topione i pleśniowe 
• tłuste mięso 
• gotowe, kupne wędliny 
• ostre przyprawy 

Dieta powinna opierać się na rybach, chudym mięsie, produktach zbożowych pełnoziarnistych, niesłodzonych fermentowanych produktach mlecznych (jogurty probiotyczne, kefiry), orzechach, owocach o niskim i średnim indeksie glikemicznym (jabłka, gruszki, truskawki, jagody, maliny, jeżyny, grejpfruty, pomarańcze, kiwi, wiśnie), surowych warzywach, olejach roślinnych i roślinach strączkowych. Do picia polecana jest woda, herbaty ziołowe i owocowe bez dodatku cukru. Warto wzbogacić jadłospis także o źródła probiotyków jak inulina, karczochy czy cykoria.

Grzybica gardła - najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Jakie są objawy grzybicy gardła?

Grzybicze zapalenie gardła objawia się przede wszystkim bólem, pieczeniem i uczuciem drapania w gardle, które często nasilają się podczas przełykania. W jamie ustnej i na tylnej ścianie gardła mogą pojawiać się białe lub kremowe naloty, przypominające kożuch lub serowatą warstwę, które trudno usunąć. Pacjenci skarżą się także na suchość w ustach, nieprzyjemny smak, a czasem również chrypkę i nieświeży oddech. W cięższych przypadkach może dojść do trudności w połykaniu, obrzęku błony śluzowej i uczucia ucisku w gardle.

Jak można zarazić się grzybicą gardła?

Grzybica gardła rozwija się najczęściej w wyniku namnożenia drożdżaków z rodzaju Candida, które naturalnie bytują w jamie ustnej i gardle. Do infekcji dochodzi, gdy równowaga mikroflory zostaje zaburzona - na przykład po długotrwałym przyjmowaniu antybiotyków, stosowaniu sterydów wziewnych lub w stanach obniżonej odporności. Zarażenie może nastąpić również poprzez kontakt z osobą chorą, korzystanie z tych samych sztućców, naczyń lub szczoteczki do zębów. Czynnikami sprzyjającymi są także palenie papierosów, nadużywanie alkoholu oraz niewłaściwa higiena jamy ustnej.

Ile trwa grzybica gardła?

Czas trwania grzybicy gardła zależy od nasilenia infekcji, stanu odporności organizmu i szybkości wdrożenia leczenia. W łagodnych przypadkach objawy mogą ustąpić po 7-14 dniach odpowiedniej terapii przeciwgrzybiczej. Przy głębszym zajęciu tkanek lub braku reakcji na leczenie choroba może utrzymywać się przez kilka tygodni, a nawet nawracać. Kluczowe znaczenie ma kontynuowanie kuracji zgodnie z zaleceniami lekarza, nawet jeśli objawy ustąpią wcześniej - przerwanie leczenia może prowadzić do nawrotu infekcji.

Jak pozbyć się grzybicy gardła?

Leczenie grzybicy gardła polega na zastosowaniu leków przeciwgrzybiczych, takich jak nystatyna, flukonazol lub klotrimazol - w postaci tabletek, płukanek lub aerozoli. Ważne jest także usunięcie czynników sprzyjających infekcji, na przykład ograniczenie antybiotyków (jeśli to możliwe) i poprawa higieny jamy ustnej. Pomocne mogą być również probiotyki, które odbudowują naturalną mikroflorę. W czasie leczenia należy unikać palenia tytoniu, alkoholu, ostrych potraw oraz słodyczy, które sprzyjają namnażaniu drożdżaków.

Z czym można pomylić grzybicę gardła?

Grzybicze zapalenie gardła można łatwo pomylić z bakteryjnym lub wirusowym zapaleniem gardła, ponieważ objawy - takie jak ból, zaczerwienienie czy uczucie suchości - są bardzo podobne. Różnicowanie utrudnia także obecność nalotów, które bywają mylone z ropnymi zmianami typowymi dla infekcji bakteryjnych. Inne choroby, które mogą przypominać grzybicę, to między innymi angina paciorkowcowa, mononukleoza zakaźna oraz aftowe zapalenie jamy ustnej. Dlatego w celu postawienia prawidłowej diagnozy konieczne jest wykonanie badania mikrobiologicznego wymazu z gardła, które pozwala jednoznacznie określić przyczynę infekcji.

Przypisy

1. Gajewski P. Interna Szczeklika. Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, 2022.
2. Olszewski, J. Zakażenia w otorynolaryngologii. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2022. 
3. Latkowski, B. Otorynolaryngologia. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2017.
4. Hryncewicz-Gwóźdź A., Kandydoza (drożdżyca, kandydiaza) powierzchowna, Interna - Mały Podręcznik Medycyny Praktycznej online, weryfikacja hasła: 11.07.2025
5. Dr n. med. Lorkowska-Zawicka B., Grzybicze zapalenie jamy ustnej, Medycyna Praktyczna - Otolaryngologia, 25.09.2014
6. Dr n. med. Zagor M., lek. med. Czarnecka P., lek. med. Janoska-Jaździk M., Grzybica krtani, Medycyna Praktyczna - Dla Pacjentów, 23.01.2018
7. Dr n. med. Szulc M., Grzybicze zapalenie jamy ustnej, Medycyna po Dyplomie 11/2020
8. Dr hab. n. med. Grzeszczyk A., dr n. med. Choromańska M. Nawracająca grzybica jamy ustnej jako główny objaw choroby wywołanej HIV, Medycyna po Dyplomie 12/2017