Witamina A - maści, krople, tabletki, kapsułki, leki i suplementy z witaminą A

Witamina A to jeden z niezbędnych składników pokarmowych, odpowiedzialnych za wiele mechanizmów i procesów zachodzących w ludzkim organizmie. Jest witaminą rozpuszczalną w tłuszczach i może być przyjmowana z pożywieniem, natomiast w sytuacjach jej niedoboru konieczna jest suplementacja. Co istotne, witamina A to tak naprawdę kilka związków - w tym beta-karoten, a także retinol (kojarzony przede wszystkim z formułami kosmetycznymi) oraz jego pochodne. Najbogatsze źródła witaminy A, które warto uwzględnić w diecie (jeśli istnieje taka możliwość) to tran, marchew, szpinak, papryka czerwona, słodkie ziemniaki, morele, brzoskwinie i produkty pochodzenia zwierzęcego: jaja, tłuste ryby morskie, podroby (zwłaszcza wątroba) oraz masło i niektóre sery.

Tak, jak zostało to wspomniane powyżej - w niektórych sytuacjach wskazane jest suplementowanie witaminy A - a więc przyjmowanie preparatów z jej zawartością. Na niedobory narażone są najbardziej wcześniaki, osoby cierpiące na mukowiscydozę czy z pacjenci z zaburzeniami pracy trzustki.

Witamina A - właściwości witaminy A i jej wpływ na organizm

Właściwości i działanie witaminy A na organizm obserwuje się w kilku obszarach. Wśród kluczowych ról witaminy A w kontekście ludzkiego zdrowia można wyróżnić:

• wpływ witaminy A na prawidłowe widzenie. Witamina A jest składnikiem rodopsyny - czyli białka fotoreceptorowego, będącego z kolei elementem budulcowym siatkówki oka (a konkretnie komórek pręcikowych);
• udział witaminy A w procesach podziałów i różnicowania się komórek - zwłaszcza pod względem kształtowania się ich funkcji i struktury. Warto tu szczególnie zwrócić uwagę na dwa rodzaje komórek - komórki rozrodcze oraz komórki układu immunologicznego. W praktyce oznacza to, że witamina A pozytywnie wpływa na płodność oraz na funkcjonowanie systemu odpornościowego organizmu;
• znaczenie witaminy A dla zdrowia i wyglądu naskórka. Substancja ta bierze udział w procesie keratynizacji (złuszczania) zewnętrznych warstw komórek naskórka (reguluje jego przebieg), co wpływa na sprężystość skóry, gęstość i na jej zdrowy wygląd;
• rolę przeciwutleniającą. Jedna z postaci witaminy A - beta karoten - jest silnym przeciwutleniaczem. Chroni organizm przed stresem oksydacyjnym, przyczyniającym się do inicjacji procesów starzenia się komórek.

Oczywiście wymienione powyżej właściwości witaminy A nie wyczerpują wszystkich obszarów funkcjonowania organizmu, dla których jest niezbędna. Więcej informacji o omawianej substancji znajduje się w artykule: Witamina A i jej znaczenie w organizmie.

Witamina A - skutki niedoboru

Niestety, skutki niedoborów witaminy A mogą być bardzo dotkliwe. Wyróżnia się wśród nich przede wszystkim problemy ze wzrokiem. U pacjentów może pojawić się kurza ślepota (określana prawidłowo jako ślepota zmierzchowa), a więc trudności z widzeniem po zmroku. Oprócz tego następstwa niedoboru witaminy A to często uczucie wysuszenia oczu (suchość rogówki i spojówki), „piasku” pod powiekami, a nawet kseroftalmia (zespół suchego oka). Co istotne, przy dużych niedoborach i braku interwencji w postaci doboru suplementacji, kseroftalmia w skrajnych przypadkach może powodować ślepotę.

Oprócz wymienionych powyżej skutków niedoboru witaminy A, u osób z obniżonym poziomem omawianej witaminy obserwuje się także częstsze infekcje (deficyty odporności), nadmierne łuszczenie się naskórka i tendencję do dermatoz (rozwijania się chorób skóry), a także - u dzieci - zaburzenia lub zahamowanie wzrostu.

Witamina A - zastosowanie doustne i do podawania na skórę. Suplementy i maści z witaminą A

Witamina A występuje w aptekach pod różnymi postaciami - a w tym:

• witamina A w kroplach (witamina A w płynie) - łatwa do dawkowania i podawania (zazwyczaj można rozpuszczać ją w soku lub w wodzie). Krople z witaminą A mogą także zawierać inne dodatki - kwasy Omega, witaminy E lub K;
• witamina A tabletkach oraz witamina A w kapsułkach - do podawania doustnego. Taka postać również może zawierać dodatki witaminowe i mineralne. Kapsułki czy tabletki z witaminą A przeznaczone są zazwyczaj do stosowania u dorosłych;
• kremy i maści z witaminą A - do podawania na skórę. Stosuje się je w leczeniu różnego rodzaju chorób skóry, ale również jako prewencję przeciwstarzeniową.

Obecnie witamina A pod postacią retinolu oraz retinalu wiedzie prym na rynku kosmetycznym - można znaleźć ją w składach kremów, serów, maseczek i innych produktów pielęgnacyjnych, mających działanie anti-aging. W tych formułach witamina A ma przebudowywać skórę, rozjaśniać przebarwienia, wspomagać walkę z trądzikiem i łojotokiem oraz wygładzać drobne zmarszczki.

Witamina A - przeciwwskazania do jej stosowania. Czy można przedawkować witaminę A?

Ponieważ w naszej szerokości geograficznej niedobory witaminy A nie zdarzają się zbyt często, to przed podjęciem decyzji o jej suplementacji należy skonsultować się z lekarzem w celu wykonania właściwych badań. Przeciwwskazaniami do stosowania witaminy A jest hiperwitaminoza (a więc nadmiar witaminy A w organizmie), ciąża, a także stany po operacjach czy przeszczepach. Ostrożność należy zachować u osób zmagających się z chorobami wątroby i u palaczy. Planując suplementację witaminą A w trakcie karmienia piersią również zaleca się konsultację lekarską. Oczywiście przeciwwskazaniem do przyjmowania suplementów z witaminą A jest uczulenie na którykolwiek ze składników aktywnych preparatu lub substancji pomocniczych.

Niestety, nadmiar witaminy A (hiperwitaminoza A) może prowadzić do wystąpienia licznych skutków ubocznych. Zalicza się do nich między innymi zwiększone prawdopodobieństwo zachorowania na nowotwór (zwłaszcza na raka płuc wśród palaczy), niebezpieczne powiększenie wątroby, ociężałość i osłabienie i/lub nadmierną pobudliwość, a także odwapnienie kości prowadzące do osteoporozy. Przy zaleceniu przyjmowania witaminy A nie wolno więc przekraczać ani czasu terapii, ani wyznaczonych dawek.